Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 5 trang 14 SGK Ngữ văn 10

Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới (Thần Trụ Trời, thần Sét, thần Gió)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Hình tượng thần Trụ Trời, thần Sét và thần Gió phản ánh những quan niệm, nhận thức gì của người xưa về thế giới tự nhiên? Những khát vọng nào đã được họ gửi vào các hình tượng đó?
(văn bản: Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới (gồm Thần Trụ Trời, thần Sét, thần Gió) - thần thoại Việt Nam)

Gợi ý trả lời

a) Những quan niệm, nhận thức của người xưa về thế giới tự nhiên được phản ánh qua ba hình tượng

Ba hình tượng thần Trụ Trời, thần Sét và thần Gió đều ra đời khi con người thời cổ chưa có tri thức khoa học để lí giải các hiện tượng tự nhiên, nên họ dùng trí tưởng tượng để giải thích nguồn gốc vũ trụ và các hiện tượng ấy:

- Thần Trụ Trời phản ánh nhận thức, cách hình dung của người xưa về sự hình thành của vũ trụ, của trời và đất. Người xưa quan niệm thuở ban đầu trời đất còn hỗn độn, tối tăm, dính liền một khối; nhờ có vị thần khổng lồ đội trời, đào đất đá đắp thành cột chống trời mà trời đất mới được phân chia (trời cao – đất phẳng), từ đó mới có đồi núi, sông biển, cao nguyên… Như vậy, họ tin rằng vũ trụ, thiên nhiên là do các vị thần tạo lập.

- Thần Sét thể hiện cách người xưa lí giải hiện tượng sấm sét. Họ hình dung sét là do một vị thần mặt mũi nanh ác, chuyên thi hành luật pháp ở trần gian, dùng lưỡi búa đánh xuống để trừng phạt kẻ có tội theo lệnh Ngọc Hoàng. Qua đó cho thấy quan niệm: mỗi hiện tượng tự nhiên đều có một vị thần cai quản, và thiên nhiên gắn với việc thưởng phạt, với đời sống đạo đức của con người.

- Thần Gió thể hiện cách lí giải hiện tượng gió, bão. Người xưa cho rằng gió lớn, gió nhỏ là do một vị thần không có đầu, dùng một thứ quạt thần mà làm ra; khi thần phối hợp với thần Mưa, thần Sét thì tạo nên mưa bão. Điều đó cho thấy họ tin các hiện tượng tự nhiên khác nhau là do các thần tạo ra và phối hợp với nhau.

→ Nhìn chung, ba hình tượng cho thấy nhận thức còn ngây thơ, hồn nhiên nhưng giàu trí tưởng tượng của người xưa: vũ trụ và mọi hiện tượng tự nhiên đều do các vị thần có hình dáng khổng lồ, sức mạnh phi thường sáng tạo và cai quản (tư duy "vạn vật hữu linh", thần thánh hoá tự nhiên).

b) Những khát vọng của người xưa gửi gắm vào các hình tượng

- Khát vọng nhận thức, khám phá và lí giải thế giới tự nhiên: con người muốn tìm hiểu, cắt nghĩa nguồn gốc của trời đất và các hiện tượng kì bí (sấm sét, mưa gió…) đang bao quanh và chi phối cuộc sống của mình.

- Khát vọng chinh phục, làm chủ thiên nhiên: khi gán cho tự nhiên những vị thần có hình hài, tính cách, con người thể hiện mong muốn hiểu được quy luật của tự nhiên để không còn sợ hãi, dần dần làm chủ và sống hoà hợp với nó.

- Khát vọng về một thế giới có trật tự, công bằng: hình tượng thần Sét trừng phạt kẻ có tội gửi gắm ước mơ về công lí, về lẽ công bằng (ở hiền gặp lành, có tội bị phạt) và về một vũ trụ được sắp đặt, cai quản có quy củ chứ không hỗn loạn.

→ Những khát vọng ấy cho thấy vẻ đẹp trong đời sống tinh thần của người Việt cổ: giàu trí tưởng tượng, luôn hướng tới việc hiểu biết và chế ngự thiên nhiên, đồng thời đề cao công lí và khát vọng về một cuộc sống tốt đẹp.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.