Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Đề 2 trang 159 SGK Ngữ văn 10

Ôn tập học kì I   Gợi ý trả lời

Đề bài

Khi được học về thần thoại và sử thi, vấn đề gì đã khiến bạn thực sự thấy hứng thú và muốn tìm hiểu sâu hơn? Hãy viết một báo cáo nghiên cứu về vấn đề đó.

Gợi ý trả lời

# BÁO CÁO NGHIÊN CỨU

## Đề tài: Hình tượng người anh hùng trong thần thoại và sử thi – từ *Thần Trụ Trời* đến *Đăm Săn*

*Bài viết tham khảo, trình bày theo cấu trúc báo cáo nghiên cứu mà SGK Ngữ văn 10 Kết nối tri thức hướng dẫn: Đặt vấn đề → Giải quyết vấn đề → Kết luận → Tài liệu tham khảo.*

---

### a) Đặt vấn đề (Lí do và mục đích nghiên cứu)

Khi học chùm văn bản thần thoại (*Thần Trụ Trời*, *Prô-mê-tê và loài người*) và sử thi (*Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác*, *Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời*), tôi đặc biệt hứng thú với hình tượng người anh hùng và câu hỏi: *Vì sao người xưa lại sáng tạo nên những nhân vật có tầm vóc lớn lao đến vậy, và hình tượng ấy đã thay đổi như thế nào từ thần thoại sang sử thi?*

Mục đích của báo cáo là làm rõ đặc điểm, vai trò và sự vận động của hình tượng người anh hùng qua hai thể loại, từ đó hiểu được cách người xưa nhận thức về thế giới và khát vọng của cộng đồng.

Phạm vi nghiên cứu: các văn bản thần thoại và sử thi trong SGK Ngữ văn 10, bộ Kết nối tri thức.

###

b) Giải quyết vấn đề (Nội dung nghiên cứu)

Ý 1. Người anh hùng trong thần thoại – vị thần sáng tạo và chinh phục tự nhiên

- Trong thần thoại, nhân vật trung tâm thường là các vị thần mang sức mạnh phi thường, có công khai thiên lập địa, kiến tạo thế giới. Thần Trụ Trời “một mình cầm đầu đội trời lên”, đào đất, khuân đá, đắp thành cột chống trời, tạo ra sự phân chia trời – đất.
- Prô-mê-tê sáng tạo và ban cho loài người, lấy lửa trao cho con người – biểu tượng của văn minh, tri thức.
- Đặc điểm nổi bật: tầm vóc vũ trụ, hành động nhằm giải thích nguồn gốc tự nhiên (vì sao có trời, đất, núi, sông). Người anh hùng ở đây là *hình ảnh của trí tưởng tượng* dùng để lí giải thế giới khi khoa học chưa phát triển.

Ý 2. Người anh hùng trong sử thi – đại diện cho sức mạnh và lí tưởng của cộng đồng

- Sang sử thi, người anh hùng không còn là thần mà là con người có tính chất lí tưởng hóa, kết tinh sức mạnh, phẩm chất, khát vọng của cả cộng đồng.
- Đăm Săn hiện lên với khát vọng chinh phục lớn lao: dám đi bắt Nữ Thần Mặt Trời, thể hiện ý chí vượt lên giới hạn, khẳng định sức mạnh của tù trưởng và của buôn làng Ê-đê.
- Héc-to (sử thi Hy Lạp) lại tiêu biểu cho người anh hùng của bổn phận – gắn với danh dự, trách nhiệm với gia đình và thành Tơ-roa; cảnh từ biệt Ăng-đrô-mác cho thấy chiều sâu nội tâm, tình cảm con người.
- Đặc điểm: anh hùng gắn với lịch sử – xã hội của cộng đồng, được miêu tả bằng nghệ thuật phóng đại, so sánh trùng điệp, giọng điệu trang trọng, ngợi ca.

Ý 3. Sự vận động của hình tượng: từ thần thoại sang sử thi

| Tiêu chí | Thần thoại | Sử thi |
|---|---|---|
| Bản chất nhân vật | Vị thần | Con người lí tưởng hóa |
| Tầm vóc | Vũ trụ, siêu nhiên | Cộng đồng, lịch sử |
| Hành động chính | Sáng tạo, kiến tạo thế giới | Chiến đấu, chinh phục, bảo vệ cộng đồng |
| Mục đích | Giải thích nguồn gốc tự nhiên | Ngợi ca sức mạnh, lí tưởng cộng đồng |
| Nội tâm | Mờ nhạt | Bắt đầu có chiều sâu (Héc-to) |

→ Nhận xét: Hình tượng anh hùng chuyển dần từ thần sang người, từ chinh phục tự nhiên sang chinh phục xã hội – lịch sử. Đó là bước phát triển trong nhận thức của con người: khi hiểu biết về thế giới nhiều hơn, con người đặt chính mình (chứ không phải thần linh) vào vị trí trung tâm.

###

c) Kết luận

Hình tượng người anh hùng trong thần thoại và sử thi là nơi gửi gắm nhận thức và khát vọng của người xưa: khát vọng lí giải thế giới (thần thoại) và khát vọng khẳng định sức mạnh, phẩm chất cộng đồng (sử thi). Sự vận động từ vị thần sáng tạo đến người anh hùng lí tưởng hóa cho thấy quá trình trưởng thành trong tư duy nhân loại. Nghiên cứu hình tượng này giúp ta trân trọng di sản văn học dân gian và hiểu hơn cội nguồn văn hóa dân tộc.

###

d) Tài liệu tham khảo

1. SGK *Ngữ văn 10*, tập một, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống, NXB Giáo dục Việt Nam.
2. Các văn bản: *Thần Trụ Trời*, *Prô-mê-tê và loài người*, *Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác*, *Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời* (trong SGK).

---

*Gợi ý trình bày khi nộp: in tên đề tài, họ tên, lớp; đánh số các mục rõ ràng; có thể thêm bảng/sơ đồ để minh họa như mẫu trên.*

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.