Giải Câu 3 trang 145 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Tác giả đã sử dụng cứ liệu như thế nào để làm sáng tỏ các luận điểm?
(văn bản: Mấy vấn đề trong kịch bản chèo - Hà Văn Cầu)
Gợi ý trả lời
Câu 3 (trang 146). Tác giả đã sử dụng cứ liệu như thế nào để làm sáng tỏ các luận điểm?
Để làm sáng tỏ các luận điểm về đặc điểm nhân vật và nghệ thuật xây dựng kịch bản chèo, tác giả Hà Văn Cầu đã sử dụng cứ liệu một cách rất thuyết phục, thể hiện ở những phương diện sau:
a) Cứ liệu lấy trực tiếp từ các vở chèo cổ tiêu biểu, quen thuộc trong kho tàng chèo truyền thống. Tác giả dẫn ra hàng loạt vở chèo nổi tiếng mà người đọc dễ hình dung như *Quan Âm Thị Kính, Trương Viên, Kim Nham, Chu Mãi Thần, Trinh Nguyên*… cùng những nhân vật đã trở thành "mẫu mực" của từng loại vai (Thị Kính, Thị Mầu, Xúy Vân, Mẹ Đốp…). Vì đây là những vở, những nhân vật đã in sâu trong tâm trí công chúng nên cứ liệu có sức nặng, đáng tin cậy.
b) Cứ liệu được chọn lọc, tiêu biểu và ăn khớp với từng luận điểm. Mỗi khi nêu một nhận định (về tính cách nhân vật, về mô hình nhân vật "nữ chính – nữ lệch", về vai hề, về cách phân tuyến thiện – ác…), tác giả đều đưa ra dẫn chứng đúng loại, đúng chỗ để minh họa, khiến luận điểm từ chỗ khái quát trở nên cụ thể, rõ ràng. Cứ liệu vì thế không bị kể lể dàn trải mà phục vụ trực tiếp cho lí lẽ.
c) Cứ liệu luôn đi kèm với phân tích, bình luận của người viết. Tác giả không chỉ "liệt kê" tên vở, tên nhân vật mà còn chỉ ra ý nghĩa của từng dẫn chứng, cắt nghĩa vì sao nhân vật ấy, tình huống ấy chứng minh được cho luận điểm. Sự kết hợp giữa *lí lẽ* và *bằng chứng* làm cho lập luận vừa chặt chẽ vừa giàu sức thuyết phục.
d) Cứ liệu đa dạng và được sắp xếp hợp lí. Tác giả huy động nhiều loại dẫn chứng (tên vở, kiểu nhân vật, tình tiết, lời tích trò…) và trình bày theo trật tự tương ứng với mạch luận điểm, nhờ đó người đọc dễ theo dõi và bị thuyết phục dần theo từng bước lập luận.
Nhận xét chung: Cách sử dụng cứ liệu của Hà Văn Cầu vừa *chính xác, tiêu biểu, chọn lọc*, vừa *gắn chặt với lí lẽ và được phân tích thấu đáo*, thể hiện vốn hiểu biết sâu sắc về nghệ thuật chèo truyền thống và góp phần làm cho các luận điểm của văn bản trở nên sáng rõ, giàu sức thuyết phục.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.