Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 9 trang 131 SGK Ngữ văn 10

Xuý Vân giả dại (trích chèo Kim Nham)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Với văn bản lớp chèo Xuý Vân giả dại, ta chỉ cần khoảng 3 phút để đọc xong, nhưng để diễn trên sân khấu, cần tới gần 15 phút. Từ thực tế này, có thể rút ra được nhận xét gì về nghệ thuật chèo? (Gợi ý: chức năng của tích trò; tầm quan trọng của diễn xuất gồm hát, múa và các hình thức biểu cảm khác;...)
(văn bản: Xuý Vân giả dại (trích chèo Kim Nham))

Gợi ý trả lời

Nhận xét về nghệ thuật chèo rút ra từ chênh lệch thời gian đọc (≈3 phút) và thời gian diễn (≈15 phút):

a) Tích trò (kịch bản văn học) chỉ là cái "khung", không phải toàn bộ tác phẩm chèo.
Văn bản *Xuý Vân giả dại* mà ta đọc trên trang sách chỉ là phần lời (tích trò) – nó giữ chức năng làm "cốt", làm điểm tựa cho người nghệ sĩ triển khai. Vì vậy đọc rất nhanh, khoảng 3 phút là hết. Nhưng chèo là một loại hình nghệ thuật sân khấu tổng hợp, nên tích trò mới chỉ là một thành tố; muốn thành một lớp chèo hoàn chỉnh thì cái khung ấy phải được "thổi hồn" bằng diễn xuất. Khoảng chênh lệch gần 12 phút chính là phần nghệ thuật biểu diễn đắp thêm vào cái khung đó.

b) Giá trị và sức sống của chèo nằm chủ yếu ở diễn xuất trên sân khấu, chứ không chỉ ở con chữ.
Thời gian diễn gấp khoảng 5 lần thời gian đọc cho thấy phần lớn "dung lượng" của tác phẩm chèo được tạo nên bởi các hình thức biểu diễn mà trang giấy không ghi hết được:
- Hát (các làn điệu như *nói lệch, hát xuôi, hát ngược, con gà rừng, sa lệch chênh…*): mỗi câu lời được ngân nga, luyến láy theo làn điệu nên kéo dài hơn nhiều so với đọc trơn, đồng thời bộc lộ tâm trạng rối bời, điên dại giả vờ của Xuý Vân.
- Múa và các động tác hình thể (điệu bộ quay tơ, dệt cửi, chèo đò, bắt nhện, làm dáng điên dại…): diễn tả hành động, nội tâm nhân vật mà lời không nói trực tiếp.
- Các hình thức biểu cảm khác: nét mặt, ánh mắt, cử chỉ, sự ứng tác, giao lưu với khán giả, nhạc đệm, tiếng đế của người xem… Tất cả đều tốn thời gian và đều là "phần sống" của chèo.

c) Kết luận chung về đặc trưng nghệ thuật chèo.
Từ thực tế trên có thể khẳng định: chèo là nghệ thuật của sân khấu – của sự trình diễn, mang tính tổng hợp cao (văn học + âm nhạc + vũ đạo + diễn xuất). Tích trò giữ vai trò định hướng nội dung, nhân vật, xung đột; còn diễn xuất (hát, múa, biểu cảm) mới là nơi kết tinh vẻ đẹp, chiều sâu tâm lí và sức hấp dẫn của tác phẩm. Vì thế, muốn cảm nhận trọn vẹn một lớp chèo như *Xuý Vân giả dại*, người thưởng thức không thể chỉ "đọc" mà cần "xem" nó được diễn trên sân khấu.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.