Giải Câu 4 trang 131 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Đoạn lời thoại được thể hiện theo điệu "con gà rừng" cho biết những điều gì về cảnh ngộ đời sống cũng như niềm mong ước của Xuý Vân?
(văn bản: Xuý Vân giả dại (trích chèo Kim Nham))
Gợi ý trả lời
Phân tích đoạn lời thoại theo điệu "con gà rừng" của Xúy Vân
Đoạn hát theo điệu *"con gà rừng"* là một trong những lớp lời bộc lộ rõ nhất tâm trạng thật của Xúy Vân ẩn sau vẻ điên dại:
> *Con gà rừng ăn lẫn với công / Đắng cay chẳng có chịu được, ức! / Mà để láng giềng ai hay? / Bông bông dắt, bông bông díu / Xa xa lắc, xa xa líu / Láng giềng ai hay, ức bởi xuân huyên...*
>
> *Chờ cho bông lúa chín vàng / Để anh đi gặt, để nàng mang cơm...*
a) Về cảnh ngộ đời sống của Xúy Vân
- Hình ảnh ẩn dụ "con gà rừng ăn lẫn với công" cho thấy một sự lạc lõng, chênh lệch, không hòa hợp: gà rừng và công vốn không cùng loài, sống lẫn nhau thì gượng gạo, trái tự nhiên. Đó chính là cảnh ngộ hôn nhân của Xúy Vân với Kim Nham — một cuộc hôn nhân do cha mẹ sắp đặt ("ức bởi xuân huyên"), nàng và chồng không thực sự hợp nhau, không tìm được sự đồng điệu, tri âm.
- Những từ "đắng cay", "ức" được nhấn mạnh, lặp lại diễn tả nỗi cay đắng, uất ức, dồn nén trong lòng. Kim Nham mải mê đèn sách, lều chõng đi thi, bỏ nàng cô đơn, lẻ loi nơi phòng không, tuổi xuân phí hoài.
- Câu "Mà để láng giềng ai hay?" / "Láng giềng ai hay" cho thấy nỗi khổ ấy phải giấu kín, không ai thấu hiểu, không thể giãi bày. Đó là bi kịch của người phụ nữ cô độc, bế tắc ngay trong chính gia đình mình.
- Các cụm "bông bông dắt, bông bông díu", "xa xa lắc, xa xa líu" gợi tâm trạng rối bời, chống chếnh, vừa níu kéo vừa xa cách — một nội tâm giằng xé, mất phương hướng.
b) Về niềm mong ước của Xúy Vân
- Hai câu "Chờ cho bông lúa chín vàng / Để anh đi gặt, để nàng mang cơm" vẽ nên bức tranh ước mơ bình dị, mộc mạc của Xúy Vân.
- Nàng khao khát một hạnh phúc gia đình đời thường, ấm êm: vợ chồng cùng làm lụng, chung sức lao động, "chồng cày vợ cấy", sớm hôm sum vầy, chia sẻt ngọt bùi.
- Ước mơ ấy rất chính đáng, nhân bản, thể hiện vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ nông thôn: không cầu công danh phú quý, chỉ mong một mái ấm thuận hòa.
- Nhưng chính niềm mong ước giản dị đó lại đối lập gay gắt với thực tại: Kim Nham theo đuổi con đường khoa cử, công danh, để nàng mỏi mòn chờ đợi trong cô đơn. Sự trái ngược giữa mơ ước và hiện thực càng làm nổi bật bi kịch và nỗi bất hạnh của Xúy Vân, lí giải phần nào vì sao nàng rơi vào bế tắc rồi giả dại.
→ Kết luận: Đoạn lời theo điệu "con gà rừng" vừa hé lộ cảnh ngộ cô đơn, lạc lõng, uất ức, không người thấu hiểu trong cuộc hôn nhân không hạnh phúc, vừa bộc lộ niềm khát khao một mái ấm gia đình bình dị, thuận hòa của Xúy Vân. Qua đó, người đọc cảm thông sâu sắc với bi kịch của người phụ nữ trong xã hội phong kiến, đồng thời thấy được giá trị nhân đạo của nghệ thuật chèo truyền thống.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.