Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 2 trang 131 SGK Ngữ văn 10

Xuý Vân giả dại (trích chèo Kim Nham)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Trong lớp chèo Xuý Vân giả dại, đoạn lời thoại nào thể hiện rõ nhất "ngôn ngữ điên" của nhân vật? Vì sao bạn xác định như vậy?
(văn bản: Xuý Vân giả dại (trích chèo Kim Nham))

Gợi ý trả lời

a) Xác định đoạn lời thoại thể hiện rõ nhất "ngôn ngữ điên"

Trong toàn bộ lớp chèo, đoạn thể hiện rõ nhất "ngôn ngữ điên" của Xúy Vân là đoạn "nói ngược" (nói lộn, nói lệch) ở cuối, khi nàng tung ra một chuỗi hình ảnh phi lí, đảo lộn mọi lẽ thường:

> *"Chẳng nên gia thất thì về,
Ả ở lấy một mình tôi.
Tôi thương nhân ngãi, tôi nhớ nhân tình...
Con cá rô nằm vũng chân trâu,
Để cho năm bảy cần câu châu vào!"*

và đặc biệt là chuỗi câu đảo điên:

> *"Bông bông dắt, bông bông díu,
Xa xa lắc, xa xa líu...
Chuột đậu cành rào, muỗi ấp cánh dơi...
Chấp chới leo lên cây,
Con vâm (voi) ấp trứng ba ba,
Cưỡi con gà mà đi đánh giặc!"*

b) Lí do xác định như vậy

- Lời nói đứt đoạn, chắp nối, không theo mạch logic: các câu thơ nhảy từ ý này sang ý khác, chữ nghĩa láy đi láy lại ("bông bông", "xa xa") như lời của người mất trí, không còn mạch lạc bình thường.

- Hình ảnh ngược đời, trái tự nhiên ("nói ngược"): *chuột đậu cành rào, muỗi ấp cánh dơi, voi ấp trứng ba ba, cưỡi gà đi đánh giặc*... Đây là những điều phi lí, không bao giờ có thật — dấu hiệu rõ nhất của "ngôn ngữ điên". Người bình thường không nói như vậy; chỉ người (giả) điên mới đảo lộn trật tự của thế giới trong lời nói.

- Phù hợp với tình huống "giả dại": Xúy Vân cố tình nói năng điên dại để che giấu ý định thật. Chính lớp ngôn ngữ ngược nghĩa, vô lí này vừa khiến mọi người tin nàng đã điên, vừa hé lộ tâm trạng rối bời, bế tắc, mâu thuẫn giằng xé bên trong nàng.

- Giá trị nghệ thuật: cái "điên" trong lời nói là cái điên có dụng ý — bên ngoài là lời lảm nhảm vô nghĩa, bên trong lại gói ghém nỗi khát khao hạnh phúc và bi kịch của người phụ nữ không được sống đúng với lòng mình. Vì thế đây là đoạn kết tinh rõ nhất "ngôn ngữ điên" của nhân vật.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.