Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu hỏi trang 128 SGK Ngữ văn 10

Xúy Vân giả dại (trích chèo Kim Nham)   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: XUÝ VÂN:
Bước chân vào tôi thưa rằng vậy,
Chẳng giấu gì Xuý Vân là tôi,
Tuy dại dột, tài cao vô giá,
Thiên hạ đồn rằng tôi hát hay đã lạ,
Ai cũng gọi là cô ả Xuý Vân.
Phụ Kim Nham, say đắm Trần Phương,
Nên đến nỗi điên cuồng, rồ dại.

Chú ý cách nhân vật chèo xưng danh, tự giới thiệu trước khán giả.
Hình ảnh vợ chồng quấn quýt xuất hiện ở đây có ý nghĩa gì?

Gợi ý trả lời

a) Cách nhân vật chèo xưng danh, tự giới thiệu trước khán giả

Đoạn trích mở đầu bằng lối xưng danh (tự giới thiệu) — một đặc trưng nghệ thuật quen thuộc của sân khấu chèo truyền thống:

- Nhân vật trực tiếp hướng về phía khán giả, tự nói rõ tên tuổi, lai lịch của mình: *"Chẳng giấu gì Xuý Vân là tôi"*, *"Ai cũng gọi là cô ả Xuý Vân"*.
- Tự giới thiệu phẩm chất, tài năng: *"Tuy dại dột, tài cao vô giá"*, *"Thiên hạ đồn rằng tôi hát hay đã lạ"* — cho thấy Xuý Vân vốn là người con gái tài sắc, nổi tiếng.
- Tự thuật hoàn cảnh, nguyên cớ bi kịch: *"Phụ Kim Nham, say đắm Trần Phương, / Nên đến nỗi điên cuồng, rồ dại"* — hé lộ ngay nguyên nhân dẫn đến cảnh "giả dại".

Lối xưng danh này giúp khán giả nhanh chóng nắm được thân phận, tính cách và tình cảnh của nhân vật ngay từ đầu, đồng thời tạo sự gần gũi, giao lưu trực tiếp giữa diễn viên và người xem — một nét độc đáo của nghệ thuật chèo (sân khấu ước lệ, "phá vỡ bức tường thứ tư").

b) Ý nghĩa hình ảnh (ước mơ) về cuộc sống vợ chồng hạnh phúc, quấn quýt

Trong tâm trạng và lời hát của Xuý Vân, hình ảnh cuộc sống vợ chồng gắn bó, quấn quýt (như cảnh "chồng cày vợ cấy", sum vầy ấm êm mà nhân vật mơ tưởng) mang nhiều lớp ý nghĩa:

- Thể hiện khát vọng chính đáng về hạnh phúc gia đình bình dị, ấm no của người phụ nữ — ước mong về một mái nhà có vợ có chồng cùng lao động, yêu thương, gắn bó.
- Đặt trong cảnh ngộ thực tại (chồng đi vắng, hôn nhân không tình yêu, bị Trần Phương lừa phỉnh), hình ảnh ấy càng làm nổi bật sự đối lập xót xa giữa mơ ước và hiện thực, tô đậm bi kịch cô đơn, dang dở của Xuý Vân.
- Qua đó, tác giả dân gian bày tỏ niềm cảm thông với người phụ nữ trong xã hội phong kiến và gián tiếp phê phán chế độ hôn nhân ép buộc, không có tình yêu — cội nguồn đẩy Xuý Vân đến bi kịch.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.