Giải Câu hỏi trang 128 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
NGỮ LIỆU: (Vỉa):
Tôi kêu đò, đò nọ không thưa,
Tôi càng chờ càng đợi, càng trưa chuyến đò.
(Hát quá giang):
Nên tôi phải luỵ đò,
Cách con sông nên tôi phải luỵ đò,
Bởi ông trời tối, phải luỵ cô bán hàng.
Chả nên gia thất thì về,
Ở làm chi mãi cho chúng chê, bạn cười.
Tôi chắp tay lạy bạn đừng cười,
Tôi không trăng gió lại gặp người gió trăng.
Gió trăng thời mặc gió trăng,
Ai ơi giữ lấy đạo hằng chớ quên.
Chị em ơi!
Ra đây có phải xưng danh không nhỉ?
Lời thoại này thể hiện trạng thái tâm lí gì của nhân vật?
Gợi ý trả lời
Tìm hiểu đề: Đoạn lời thoại (gồm phần *Vỉa*, *Hát quá giang* và mấy câu nói lệch) là lời Xúy Vân tự bộc bạch khi ra sân khấu trong lớp "giả dại". Yêu cầu của câu hỏi là nhận diện trạng thái tâm lí của nhân vật ẩn sau những lời tưởng như điên dại, lộn xộn ấy.
a) Cảm giác lỡ làng, bơ vơ, bế tắc:
- Hình ảnh *"kêu đò, đò nọ không thưa"*, *"càng chờ càng đợi, càng trưa chuyến đò"*, *"cách con sông nên tôi phải luỵ đò"* là ẩn dụ cho cảnh ngộ dang dở của Xúy Vân: khao khát hạnh phúc, mong được đón nhận nhưng chỉ nhận lại sự chờ đợi vô vọng, phải *"luỵ"* (lệ thuộc, nhờ cậy) người khác. Đó là tâm trạng cô đơn, bơ vơ, cảm thấy mình bị bỏ rơi, không bến đậu.
b) Nỗi tủi hổ, mặc cảm trước sự dèm pha của người đời:
- *"Chả nên gia thất thì về / Ở làm chi mãi cho chúng chê, bạn cười"* và *"Tôi chắp tay lạy bạn đừng cười"* cho thấy nhân vật ý thức rất rõ về cảnh duyên phận không trọn (*không nên vợ nên chồng*), đồng thời mang nặng mặc cảm bị xã hội chê cười, phán xét. Tâm lí vừa tủi thân, vừa xấu hổ, vừa muốn thanh minh cho mình.
c) Sự giằng xé, mâu thuẫn trong nội tâm:
- Câu *"Tôi không trăng gió lại gặp người gió trăng"* bộc lộ nỗi oan ức, sự giằng co giữa khát vọng tình yêu (bị Trần Phương quyến rũ) và ý thức đạo lí. Hai câu *"Gió trăng thời mặc gió trăng / Ai ơi giữ lấy đạo hằng chớ quên"* cho thấy nhân vật vẫn còn níu giữ "đạo hằng" (đạo lí, nền nếp thường hằng), nhưng lại đang trượt dần khỏi nó. Đây chính là tâm trạng rối bời, mâu thuẫn, nửa tỉnh nửa mê, phản ánh bi kịch của một người phụ nữ bị dồn nén đến mức phải giả dại.
d) Sự hoang mang, mất phương hướng (biểu hiện "giả dại"):
- Câu nói lệch *"Chị em ơi! / Ra đây có phải xưng danh không nhỉ?"* với giọng điệu ngơ ngác, lạc lõng thể hiện trạng thái tâm lí bất ổn, mất tự chủ — nhân vật như không còn làm chủ được lời nói, hành động của mình.
Kết luận: Lời thoại thể hiện một trạng thái tâm lí phức tạp, đầy mâu thuẫn và bế tắc của Xúy Vân: vừa cô đơn, lỡ làng, tủi hổ, oan ức; vừa khao khát hạnh phúc lại vừa dằn vặt vì lỡ bước; tâm trí rối bời, hoang mang đến mức "nửa tỉnh nửa điên". Đó là bi kịch của người phụ nữ khát khao tình yêu, hạnh phúc nhưng bị trói buộc và dồn đẩy đến đường cùng.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.