Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 4 trang 121 SGK Ngữ văn 10

Củng cố, mở rộng (Bài 1. Sức hấp dẫn của truyện kể)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc thêm các tác phẩm văn học hiện đại mang âm hưởng sử thi hoặc lấy cảm hứng từ các nhân vật, sự kiện, địa điểm trong sử thi (Ví dụ: Bài ca chim Chơ-rao của Thu Bồn, Ta đi tới của Tố Hữu, Đất nước của Nguyễn Đình Thi, Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm,...) và nhận xét về ảnh hưởng của thể loại sử thi trong văn học Việt Nam hiện đại.

Gợi ý trả lời

Bài 4 (trang 122) – Củng cố, mở rộng

Đây là bài tập mở rộng, yêu cầu đọc thêm một số tác phẩm văn học hiện đại mang âm hưởng sử thi (hoặc lấy cảm hứng từ nhân vật, sự kiện, địa điểm trong sử thi) rồi nhận xét về ảnh hưởng của thể loại sử thi đối với văn học Việt Nam hiện đại. Có thể trình bày theo các ý sau:

a) Ghi lại những tác phẩm đã đọc thêm và dấu ấn sử thi trong đó

- *Bài ca chim Chơ-rao* (Thu Bồn): mượn không gian núi rừng Tây Nguyên và giọng kể trường ca để ca ngợi người anh hùng Rin, Hùng – những con người kiên trung, bất khuất của buôn làng trong kháng chiến. Cách xây dựng nhân vật kì vĩ, lời thơ hào sảng gợi nhớ lối kể của *Đăm Săn*.
- *Ta đi tới* (Tố Hữu): nhịp thơ hùng tráng, cái "ta" cộng đồng vang lên như tiếng nói của cả dân tộc, điểm tên các vùng miền của Tổ quốc – một "bản đồ" sử thi về đất nước ngày toàn thắng.
- *Đất nước* (Nguyễn Đình Thi): hình tượng đất nước đau thương mà quật khởi, "Nước Việt Nam từ máu lửa / Rũ bùn đứng dậy sáng loà" – tầm vóc lớn lao, giọng điệu ngợi ca mang chất sử thi hiện đại.
- *Mặt đường khát vọng* (Nguyễn Khoa Điềm), đặc biệt chương *Đất Nước*: huy động dày đặc chất liệu văn hoá – văn học dân gian (truyền thuyết, cổ tích, ca dao) để khẳng định tư tưởng "Đất Nước của Nhân dân", giọng trường ca trữ tình – chính luận giàu âm hưởng sử thi.

(Có thể kể thêm: trường ca *Những người đi tới biển*, *Mặt đường khát vọng*, các sáng tác về đề tài chiến tranh cách mạng 1945–1975…)

b) Những biểu hiện của ảnh hưởng sử thi trong các tác phẩm trên

- Đề tài, cảm hứng: hướng về những vấn đề lớn, có ý nghĩa sống còn với cả cộng đồng – vận mệnh dân tộc, công cuộc dựng nước và giữ nước.
- Nhân vật: con người đại diện cho cộng đồng, kết tinh phẩm chất, ý chí, khát vọng của tập thể; được khắc hoạ với tầm vóc lớn lao, phi thường (người anh hùng, Nhân dân, Đất nước).
- Giọng điệu và hình thức: giọng ngợi ca, trang trọng, hào hùng; hình ảnh kì vĩ, thủ pháp phóng đại; nhiều tác phẩm chọn hình thức trường ca gần với quy mô, kết cấu của sử thi dân gian.
- Chất liệu: kế thừa, vận dụng motif, hình tượng, chất liệu văn học dân gian và sử thi (nhân vật anh hùng, không gian cộng đồng, cảm hứng về nguồn cội).

c) Nhận xét chung về ảnh hưởng của thể loại sử thi đối với văn học Việt Nam hiện đại

- Thể loại sử thi để lại dấu ấn sâu đậm, đặc biệt trong văn học giai đoạn 1945–1975 – thời kì văn học mang đậm khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn. Hoàn cảnh hai cuộc kháng chiến khiến nhà văn tự nhiên tìm đến cái nhìn, giọng điệu sử thi để nói về số phận chung của cả dân tộc.
- Nhờ tiếp thu tinh thần sử thi, văn học hiện đại có khả năng dựng nên những hình tượng nghệ thuật lớn lao (Tổ quốc, Nhân dân, người anh hùng cách mạng), bồi đắp lòng yêu nước, ý thức cộng đồng và niềm tự hào dân tộc.
- Đây cũng là biểu hiện của sự tiếp nối, kế thừa và sáng tạo: các tác giả không sao chép sử thi cổ mà vận dụng âm hưởng, cảm hứng sử thi vào nội dung mới của thời đại, tạo nên dòng "sử thi hiện đại" giàu giá trị.
- Qua đó có thể thấy sức sống bền bỉ của thể loại sử thi: tuy ra đời từ thời cổ đại, sử thi vẫn tiếp tục nuôi dưỡng, chi phối tư duy nghệ thuật của văn học Việt Nam hiện đại, khẳng định mạch nguồn liên tục giữa văn học dân gian và văn học viết.

> Gợi ý cách làm: Đây là bài tập mở; học sinh cần (1) thực sự đọc thêm ít nhất một vài tác phẩm được gợi ý, (2) chỉ ra dẫn chứng cụ thể về dấu ấn sử thi trong tác phẩm, (3) rút ra nhận xét khái quát có lí lẽ và dẫn chứng, tránh nói chung chung.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.