Giải Bài 5 trang 94 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Tìm đọc thêm một số văn bản nghị luận đề cập những vấn đề có liên quan tới nội dung các văn bản đã học trong bài. Chú ý xác định quan hệ kết nối giữa các văn bản và tập hợp chúng vào các nhóm có đặc điểm nội dung hoặc hình thức gần gũi (Ví dụ: nhóm văn bản bàn về việc trọng dụng nhân tài, nhóm văn bản bàn về những vấn đề cơ bản của sáng tạo nghệ thuật,...).
Gợi ý trả lời
a) Xác định các văn bản đã học trong Bài 3 để làm "điểm tựa" tìm đọc mở rộng
Bài 3 *Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận* (Ngữ văn 10, Kết nối tri thức) gồm các văn bản nghị luận:
- *Hiền tài là nguyên khí của quốc gia* (Thân Nhân Trung) – bàn về vai trò của người tài và việc trọng dụng, bồi dưỡng nhân tài.
- *Yêu và đồng cảm* (Phong Tử Khải) – bàn về cội nguồn và bản chất của sáng tạo nghệ thuật (tấm lòng đồng cảm của người nghệ sĩ).
- *Chữ bầu lên nhà thơ* (Lê Đạt) – bàn về lao động chữ nghĩa, về bản chất của thơ và nhà thơ.
Từ ba hướng nội dung này, có thể tìm đọc thêm nhiều văn bản nghị luận liên quan và tập hợp chúng thành các nhóm.
b) Nhóm văn bản bàn về việc trọng dụng, bồi dưỡng nhân tài *(kết nối với "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia")*
- *Chiếu cầu hiền* – Ngô Thì Nhậm (thay lời vua Quang Trung) – kêu gọi người tài ra giúp nước.
- *Chiếu dời đô* – Lý Công Uẩn – bàn việc chọn nơi định đô để mưu nghiệp lớn, cần người hiền tài phò tá.
- *Bàn luận về phép học* (Luận học pháp) – Nguyễn Thiếp – bàn về mục đích học tập chân chính để đào tạo nhân tài cho đất nước.
→ *Quan hệ kết nối:* cùng là văn nghị luận trung đại (thể chiếu, tấu, bài kí đề danh); cùng khẳng định mối liên hệ giữa người hiền tài và sự hưng thịnh của quốc gia; cùng dùng lí lẽ sắc bén, dẫn chứng lịch sử và giọng điệu trang trọng để thuyết phục.
c) Nhóm văn bản bàn về những vấn đề cơ bản của sáng tạo nghệ thuật và thơ ca *(kết nối với "Yêu và đồng cảm" và "Chữ bầu lên nhà thơ")*
- *Ý nghĩa văn chương* – Hoài Thanh – bàn về nguồn gốc và công dụng của văn chương (nảy sinh từ tình thương, lòng vị tha).
- *Tiếng nói của văn nghệ* – Nguyễn Đình Thi – bàn về nội dung và sức mạnh cảm hóa của văn nghệ đối với con người.
- *Một thời đại trong thi ca* – Hoài Thanh – bàn về tinh thần Thơ mới, về cái tôi và bản chất của thơ.
- *Nhà thơ và thế giới* (diễn từ Nobel) – W. Szymborska – bàn về công việc và tâm thế sáng tạo của nhà thơ.
→ *Quan hệ kết nối:* cùng là nghị luận văn học/nghị luận về nghệ thuật; cùng đi tìm câu trả lời cho các câu hỏi gốc – nghệ thuật (thơ, văn) sinh ra từ đâu, có bản chất gì, người nghệ sĩ cần phẩm chất gì (đồng cảm, lao động chữ nghĩa, trách nhiệm); cùng kết hợp lí lẽ với dẫn chứng từ tác phẩm, giọng văn giàu cảm xúc, hình ảnh.
d) Nhận xét về cách xác lập mối quan hệ và cách nhóm văn bản
- Tiêu chí nhóm có thể theo nội dung đề tài (trọng dụng nhân tài / sáng tạo nghệ thuật) như trên; hoặc theo hình thức – thể loại (nghị luận trung đại: chiếu, tấu, bài kí đề danh – đặc điểm súc tích, dùng điển cố, lí lẽ đạo lí; nghị luận hiện đại: tiểu luận, diễn từ – lập luận cởi mở, dẫn chứng phong phú, cái tôi tác giả rõ nét).
- Khi đọc, cần chú ý các "đầu mối kết nối": cùng vấn đề bàn luận, cùng hệ thống luận điểm, cùng kiểu lí lẽ – bằng chứng, hoặc cùng thủ pháp thuyết phục (so sánh, bác bỏ, nêu phản đề, dùng câu hỏi tu từ). Nhờ đó người đọc hiểu sâu hơn từng văn bản trong Bài 3 và thấy được tính liên văn bản của nghị luận.
*(Có thể thay thế bằng các văn bản khác cùng chủ đề mà em tự tìm đọc, miễn chỉ rõ quan hệ kết nối và tiêu chí nhóm.)*
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.