Giải Bài 4 trang 94 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Thảo luận nhóm về cách nhận diện đặc điểm riêng của văn bản nghị luận xã hội.
Gợi ý trả lời
Bài 4 (trang 95) — Thảo luận nhóm: Cách nhận diện đặc điểm riêng của văn bản nghị luận xã hội
Để nhận diện đặc điểm riêng của văn bản nghị luận xã hội, có thể căn cứ vào các phương diện sau (đối sánh với văn bản nghị luận văn học):
a) Về đề tài, vấn đề bàn luận
- Văn bản nghị luận xã hội lấy đề tài trực tiếp từ đời sống xã hội: một tư tưởng, đạo lí (lòng yêu nước, đức hi sinh, ý chí, lòng khoan dung…) hoặc một hiện tượng đời sống (bạo lực học đường, ô nhiễm môi trường, lối sống vô cảm…).
- Khác với nghị luận văn học bàn về tác phẩm, tác giả, hình tượng nghệ thuật, nghị luận xã hội hướng tới những vấn đề có ý nghĩa thiết thực với con người và cộng đồng.
b) Về mục đích và luận điểm
- Mục đích là thuyết phục người đọc nhận thức đúng và có thái độ, hành động đúng đắn trước vấn đề xã hội.
- Hệ thống luận điểm thường triển khai theo hướng: giải thích (vấn đề là gì) → bàn luận, phân tích (vì sao, biểu hiện, ý nghĩa) → bày tỏ quan điểm, phản biện mặt trái → rút ra bài học nhận thức và hành động.
c) Về lí lẽ và bằng chứng
- Lí lẽ xuất phát từ lẽ phải, đạo lí, quy luật đời sống; bằng chứng là những sự việc, con người, số liệu, tấm gương có thật trong thực tế xã hội (không phải chi tiết, hình ảnh rút từ tác phẩm văn học).
- Bằng chứng mang tính xác thực, tiêu biểu, gần gũi với kinh nghiệm chung của cộng đồng.
d) Về yếu tố biểu cảm và giọng điệu
- Thường bộc lộ rõ thái độ, tình cảm của người viết: ngợi ca điều tốt, phê phán cái xấu, kêu gọi, nhắn nhủ; giọng điệu có tính đối thoại, hướng tới người đọc nhằm tăng sức thuyết phục.
đ) Về ngôn ngữ
- Ngôn ngữ chính xác, rõ ràng, giàu sức khái quát; sử dụng linh hoạt các thao tác lập luận (giải thích, chứng minh, bình luận, so sánh, bác bỏ) và các yếu tố thuyết phục về lí trí lẫn tình cảm.
Kết luận (sản phẩm thảo luận nhóm): Muốn nhận diện một văn bản nghị luận xã hội, nhóm cần trả lời được: *Văn bản bàn về vấn đề gì của đời sống? Tác giả nêu quan điểm, thái độ ra sao? Lí lẽ và bằng chứng lấy từ thực tế xã hội hay từ tác phẩm văn học?* Nếu vấn đề thuộc đời sống xã hội và lí lẽ – bằng chứng hướng tới nhận thức, hành động của con người trong cộng đồng thì đó là văn bản nghị luận xã hội.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.