Giải Câu hỏi trang 48 SGK Lịch sử và Địa lí 9

Gợi ý trả lời

Câu 1. Khai thác Tư liệu 1 và thông tin trong mục, trình bày tình hình xã hội và văn hoá của Liên Xô từ năm 1945 đến năm 1991.

a) Về xã hội:

- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Liên Xô đã nhanh chóng khắc phục hậu quả chiến tranh, ổn định đời sống nhân dân. Cơ cấu xã hội có nhiều thay đổi: tỉ lệ công nhân và trí thức ngày càng tăng, nông dân tập thể giảm dần.

- Nhà nước quan tâm chăm lo đời sống nhân dân: thực hiện chế độ bảo hiểm xã hội, y tế và giáo dục không mất tiền, bảo đảm việc làm cho người lao động. Mức sống của nhân dân từng bước được nâng lên.

- Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, xã hội Liên Xô vẫn tồn tại nhiều hạn chế: đời sống vật chất còn khó khăn, tình trạng thiếu hụt hàng tiêu dùng, quan liêu, thiếu dân chủ và công bằng xã hội ngày càng bộc lộ, nhất là từ những năm 70 – 80 của thế kỉ XX.

b) Về văn hoá – giáo dục:

- Liên Xô đạt được nhiều thành tựu to lớn trong phát triển văn hoá, giáo dục và khoa học. Nền giáo dục quốc dân phát triển mạnh, trình độ học vấn của nhân dân thuộc hàng cao nhất thế giới.

- Theo Tư liệu 1, năm 1971 Liên Xô là nước đứng đầu thế giới về trình độ học vấn của nhân dân, với 3/4 số dân có trình độ đại học và trung học. Điều này cho thấy thành tựu nổi bật và sự quan tâm đặc biệt của Nhà nước Xô viết đối với sự nghiệp giáo dục, nâng cao dân trí.

- Khoa học – kĩ thuật, văn học, nghệ thuật Xô viết cũng phát triển rực rỡ, có nhiều đóng góp cho nền văn minh nhân loại (tiêu biểu là mở đầu kỉ nguyên chinh phục vũ trụ của loài người).

Câu 2. Nêu những biểu hiện về sự khủng hoảng và giải thích vì sao chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô sụp đổ.

a) Những biểu hiện của sự khủng hoảng:

- Về kinh tế: Từ nửa sau những năm 70 và trong những năm 80 của thế kỉ XX, nền kinh tế Liên Xô lâm vào tình trạng trì trệ, suy thoái. Sản xuất công – nông nghiệp giảm sút, hàng hoá tiêu dùng khan hiếm, đời sống nhân dân khó khăn.

- Về chính trị – xã hội: Bộ máy nhà nước quan liêu, bảo thủ, thiếu dân chủ; tình trạng tham nhũng, vi phạm pháp luật diễn ra. Lòng tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước giảm sút; các mâu thuẫn dân tộc, mâu thuẫn xã hội ngày càng gay gắt.

- Năm 1985, M. Goóc-ba-chốp lên nắm quyền và tiến hành công cuộc cải tổ, nhưng do thiếu chuẩn bị, phạm nhiều sai lầm nên đất nước càng lún sâu vào khủng hoảng, rối loạn. Ngày 25-12-1991, Goóc-ba-chốp từ chức Tổng thống, lá cờ Liên bang Xô viết trên nóc điện Crem-li bị hạ xuống, đánh dấu sự chấm dứt của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô.

b) Giải thích vì sao chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô sụp đổ:

- Mô hình chủ nghĩa xã hội đã xây dựng ở Liên Xô có nhiều thiếu sót, sai lầm: cơ chế quản lí tập trung quan liêu, bao cấp, không phù hợp và không theo kịp sự phát triển của cách mạng khoa học – kĩ thuật hiện đại, làm cho nền kinh tế ngày càng trì trệ.

- Những người lãnh đạo đã chậm sửa chữa, thay đổi; khi tiến hành cải tổ lại mắc sai lầm nghiêm trọng về đường lối và biện pháp, làm khủng hoảng thêm trầm trọng.

- Sự chống phá của các thế lực thù địch trong và ngoài nước cũng là một nguyên nhân quan trọng dẫn tới sự sụp đổ.

→ Đây là sự sụp đổ của một mô hình chủ nghĩa xã hội chưa khoa học, chưa hoàn thiện, chứ không phải là sự sụp đổ của lí tưởng xã hội chủ nghĩa.