Giải Mở đầu trang 43 SGK Lịch sử và Địa lí 9

Gợi ý trả lời

a) Chiến tranh lạnh là gì?

Chiến tranh lạnh (1947 – 1989) là tình trạng đối đầu căng thẳng giữa hai siêu cường Mỹ và Liên Xô cùng hai hệ thống xã hội đối lập (tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa). Đây là cuộc đối đầu trên hầu hết các lĩnh vực: chính trị, quân sự, kinh tế, khoa học – kĩ thuật, tư tưởng, văn hoá… nhưng không xảy ra một cuộc chiến tranh thế giới (xung đột vũ trang trực tiếp) giữa hai siêu cường. Vì vậy nhà xã hội học Rây-mân A-ron gọi đó là tình trạng "hoà bình là bất khả thi, chiến tranh không thể xảy ra".

b) Nguyên nhân dẫn đến Chiến tranh lạnh

- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Mỹ và Liên Xô từ quan hệ đồng minh chống phát xít chuyển sang đối đầu.
- Sự đối lập về mục tiêu và chiến lược: Liên Xô muốn duy trì hoà bình, bảo vệ thành quả của chủ nghĩa xã hội và thúc đẩy phong trào cách mạng thế giới; còn Mỹ muốn chống phá Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa, đẩy lùi phong trào cách mạng, mưu đồ bá chủ thế giới.
- Mỹ lo ngại trước sự lớn mạnh của Liên Xô và sự lan rộng của chủ nghĩa xã hội sang Đông Âu, châu Á.
- Sự kiện khởi đầu: Học thuyết Tru-man (3/1947) cùng "Kế hoạch Mác-san" của Mỹ đã chính thức mở màn cho Chiến tranh lạnh.

c) Biểu hiện của Chiến tranh lạnh

- Chạy đua vũ trang quyết liệt, nhất là chế tạo vũ khí hạt nhân và các loại vũ khí huỷ diệt.
- Thành lập các khối quân sự – chính trị đối đầu nhau: Mỹ và các nước Tây Âu lập khối NATO (1949); Liên Xô và các nước Đông Âu lập Tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va (1955).
- Chia cắt và đối đầu ở nhiều khu vực, tiêu biểu là sự chia cắt nước Đức, bán đảo Triều Tiên…
- Tiến hành hoặc chi phối nhiều cuộc chiến tranh cục bộ (chiến tranh Triều Tiên, chiến tranh Việt Nam…) và các cuộc khủng hoảng (khủng hoảng Béc-lin, khủng hoảng Ca-ri-bê 1962).

d) Hậu quả của Chiến tranh lạnh

- Thế giới luôn trong tình trạng căng thẳng, đối đầu, nhiều lúc đứng trước nguy cơ bùng nổ chiến tranh thế giới mới (nhất là chiến tranh hạt nhân).
- Các cường quốc phải chi những khoản tiền và nguồn lực khổng lồ cho chạy đua vũ trang, chế tạo vũ khí, trong khi loài người vẫn chịu đói nghèo, dịch bệnh, thiên tai…
- Gây ra nhiều cuộc chiến tranh cục bộ, xung đột ở các khu vực, để lại hậu quả nặng nề về người và của cho nhiều quốc gia, dân tộc.
- Làm cho quan hệ quốc tế trong gần nửa thế kỉ luôn bất ổn; đến năm 1989, Mỹ và Liên Xô tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh, mở ra xu thế hoà hoãn, đối thoại và hợp tác.