Giải Câu hỏi trang 41 SGK Lịch sử và Địa lí 9

Gợi ý trả lời

Câu 1. Thời cơ và diễn biến chính của Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945

a) Thời cơ

- Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc: ở châu Âu, phát xít Đức đã đầu hàng Đồng minh (tháng 5 - 1945); ở châu Á, ngày 15 - 8 - 1945, Nhật Bản tuyên bố đầu hàng Đồng minh không điều kiện.
- Quân Nhật ở Đông Dương rệu rã, chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim hoang mang, tê liệt. Kẻ thù trực tiếp của nhân dân ta đã gục ngã.
- Lực lượng cách mạng nước ta đã được chuẩn bị chu đáo trong suốt thời kì 1939 - 1945 và sẵn sàng hành động.

→ Điều kiện khách quan và chủ quan cho cuộc Tổng khởi nghĩa đã chín muồi. Đây là thời cơ "ngàn năm có một", chỉ tồn tại trong thời gian rất ngắn: từ khi Nhật đầu hàng Đồng minh đến trước khi quân Đồng minh kéo vào Đông Dương giải giáp quân Nhật.

b) Diễn biến chính

- Ngày 13 - 8 - 1945, Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh thành lập Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc, ra "Quân lệnh số 1", phát lệnh Tổng khởi nghĩa trong cả nước.
- Từ ngày 14 đến 15 - 8 - 1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp ở Tân Trào (Tuyên Quang) quyết định phát động Tổng khởi nghĩa.
- Từ ngày 16 đến 17 - 8 - 1945, Đại hội Quốc dân họp ở Tân Trào, tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa, thông qua 10 chính sách của Việt Minh và lập Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.
- Ngày 18 - 8 - 1945, nhân dân bốn tỉnh Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh, Quảng Nam giành được chính quyền sớm nhất cả nước.
- Ngày 19 - 8 - 1945, khởi nghĩa thắng lợi ở Hà Nội.
- Ngày 23 - 8 - 1945, khởi nghĩa thắng lợi ở Huế.
- Ngày 25 - 8 - 1945, khởi nghĩa thắng lợi ở Sài Gòn.
- Ngày 28 - 8 - 1945, các địa phương cuối cùng giành chính quyền; Tổng khởi nghĩa thành công trong cả nước.
- Ngày 30 - 8 - 1945, vua Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam sụp đổ.
- Ngày 2 - 9 - 1945, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Câu 2. Sự nhạy bén, sáng suốt của Đảng Cộng sản Đông Dương và Tổng bộ Việt Minh trong lãnh đạo Tổng khởi nghĩa

Sự nhạy bén, sáng suốt đó được thể hiện qua những sự kiện tiêu biểu sau:

- a) Chủ động chuẩn bị và dự đoán đúng thời cơ: ngay trong đêm 13 - 8 - 1945, khi nhận được tin Nhật sắp đầu hàng, Đảng và Tổng bộ Việt Minh đã lập tức thành lập Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc và ra "Quân lệnh số 1" phát lệnh Tổng khởi nghĩa, không để lỡ thời cơ.
-

b) Kịp thời đề ra đường lối, tập hợp lực lượng: Hội nghị toàn quốc của Đảng (14 - 15/8) và Đại hội Quốc dân Tân Trào (16 - 17/8) đã nhanh chóng quyết định phát động Tổng khởi nghĩa, thông qua 10 chính sách của Việt Minh và cử ra Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam, tạo nên sự thống nhất về lãnh đạo và sự đồng thuận của toàn dân.
-

c) Chớp đúng thời cơ "ngàn năm có một": Đảng phát động toàn dân nổi dậy giành chính quyền khi Nhật đã đầu hàng còn quân Đồng minh chưa kịp vào Đông Dương, nên cách mạng thành công nhanh gọn (chỉ trong khoảng 15 ngày, từ 14 đến 28 - 8 - 1945) và ít đổ máu, tránh được sự can thiệp của các thế lực ngoại xâm.

→ Nhờ sự lãnh đạo nhạy bén, sáng suốt đó, cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 đã giành thắng lợi trọn vẹn.