Sách giáo khoa Giáo dục kinh tế và pháp luật 10

Giải Câu hỏi trang 29 SGK Giáo dục kinh tế và pháp luật 10

Bài 5. Ngân sách nhà nước   Gợi ý trả lời

Đề bài

1/ Ngân sách nhà nước gồm các khoản nào? Hệ thống ngân sách nhà nước bao gồm những bộ phận nào?

2/ Chủ thể nào được quyền quyết định các khoản thu, chi của ngân sách nhà nước?

3/ Mục đích của việc thu, chi ngân sách nhà nước là gì?

4/ Khoản đóng góp của người dân có được hoàn trả trực tiếp cho từng cá nhân không? Vì sao?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 29 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 1. Các khoản thu, chi ngân sách nhà nước (theo Điều 5 Luật Ngân sách nhà nước năm 2025), gồm hai nhóm:

Thu ngân sách nhà nước:
- Các khoản thu từ thuế, lệ phí và các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ do cơ quan nhà nước thực hiện.
- Các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập và tổ chức được cơ quan có thẩm quyền giao cung cấp dịch vụ công nộp ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật.
- Các khoản viện trợ không hoàn lại của Chính phủ các nước, các tổ chức, cá nhân nước ngoài cho Nhà nước, Chính phủ Việt Nam và chính quyền địa phương; các khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.
- Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.

Chi ngân sách nhà nước:
- Chi đầu tư phát triển.
- Chi dự trữ quốc gia.
- Chi thường xuyên.
- Chi trả nợ lãi.
- Chi viện trợ.
- Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.

Gợi ý trả lời

1/ Các khoản của ngân sách nhà nước và hệ thống ngân sách nhà nước

a) *Các khoản của ngân sách nhà nước:* Ngân sách nhà nước gồm hai khoản lớn:
- Thu ngân sách nhà nước: các khoản thu từ thuế, lệ phí và các khoản phí thu từ hoạt động dịch vụ do cơ quan nhà nước thực hiện; các khoản phí thu từ hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập và tổ chức được giao cung cấp dịch vụ công nộp ngân sách; các khoản viện trợ không hoàn lại và các khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện của tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.
- Chi ngân sách nhà nước: chi đầu tư phát triển; chi dự trữ quốc gia; chi thường xuyên; chi trả nợ lãi; chi viện trợ; các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.

Như vậy, bản chất ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.

b) *Hệ thống ngân sách nhà nước:* gồm hai bộ phận có quan hệ hữu cơ với nhau:
- Ngân sách trung ương.
- Ngân sách địa phương (ngân sách của các cấp chính quyền địa phương).

2/ Chủ thể có quyền quyết định các khoản thu, chi của ngân sách nhà nước

Các khoản thu, chi của ngân sách nhà nước phải do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện theo quy định của pháp luật. Trong đó, Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất có quyền quyết định dự toán ngân sách nhà nước, phân bổ ngân sách trung ương và phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước; Hội đồng nhân dân các cấp quyết định dự toán và phân bổ ngân sách địa phương theo thẩm quyền.

3/ Mục đích của việc thu, chi ngân sách nhà nước

Việc thu, chi ngân sách nhà nước nhằm:
- Bảo đảm nguồn tài chính để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước (quản lí, điều hành đất nước; bảo đảm quốc phòng, an ninh; đối ngoại...).
- Duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước và đầu tư phát triển kinh tế - xã hội.
- Phân phối lại thu nhập, thực hiện công bằng xã hội, bảo đảm an sinh xã hội, phúc lợi công cộng cho người dân.

Tóm lại, thu, chi ngân sách nhà nước nhằm phục vụ lợi ích chung của quốc gia, của toàn xã hội vì sự phát triển bền vững của đất nước.

4/ Khoản đóng góp của người dân có được hoàn trả trực tiếp cho từng cá nhân không? Vì sao?

Không. Các khoản đóng góp của người dân (chủ yếu là thuế, lệ phí) không được hoàn trả trực tiếp, ngang giá cho từng cá nhân đã nộp. Bởi vì ngân sách nhà nước mang tính không hoàn trả trực tiếp: các khoản thu được tập trung lại thành quỹ tiền tệ chung của Nhà nước rồi được chi dùng để phục vụ lợi ích chung của toàn xã hội (xây dựng cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế, quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội...). Người dân được thụ hưởng gián tiếp thông qua các hàng hóa, dịch vụ công và phúc lợi xã hội mà Nhà nước cung cấp, chứ Nhà nước không hoàn lại đúng số tiền tương ứng cho từng người đã nộp.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.