Sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 9

Giải Hoạt động 2 trang 106 SGK Khoa học tự nhiên 9

Bài 22. Giới thiệu về hợp chất hữu cơ   Đã kiểm chéo

Đề bài

Sử dụng bộ mô hình lắp ghép phân tử, lắp ghép các công thức cấu tạo có thể có từ các công thức phân tử C4H10C_4H_{10} và C3H6C_3H_6.

Lời giải

Nhận xét chung: Trong hợp chất hữu cơ, carbon (C) luôn có hoá trị IV, hydrogen (H) có hoá trị I. Từ một công thức phân tử ta có thể lắp được nhiều công thức cấu tạo khác nhau (mạch carbon có thể là mạch thẳng, mạch nhánh hoặc mạch vòng; liên kết giữa các nguyên tử C có thể là liên kết đơn hoặc liên kết đôi).

a) Công thức phân tử C4H10C_4H_{10}

Mỗi nguyên tử C đều tạo đủ 4 liên kết, mỗi nguyên tử H tạo 1 liên kết. Kiểm tra số liên kết: 4 nguyên tử C và 10 nguyên tử H chỉ tạo được các liên kết đơn (phân tử no). Có thể lắp được 2 công thức cấu tạo:

- *Mạch carbon không phân nhánh (mạch thẳng):*
CH3−CH2−CH2−CH3CH_3-CH_2-CH_2-CH_3

- *Mạch carbon phân nhánh:*
CH3−CH∣CH3−CH3CH_3-\underset{\underset{CH_3}{|}}{CH}-CH_3

(nguyên tử C ở giữa liên kết với 3 nhóm CH3CH_3 và 1 nguyên tử H).

b) Công thức phân tử C3H6C_3H_6

So với phân tử no cùng số C là C3H8C_3H_8 thì C3H6C_3H_6 thiếu 2 nguyên tử H, nên trong phân tử phải có 1 liên kết đôi hoặc 1 mạch vòng. Có thể lắp được 2 công thức cấu tạo:

- *Mạch hở, có một liên kết đôi C=CC=C:*
CH2=CH−CH3CH_2=CH-CH_3

- *Mạch vòng (3 nguyên tử C khép thành vòng, chỉ gồm liên kết đơn):*
CH2/ CH2−CH2\begin{array}{c} CH_2 \\ / \ \\ CH_2 - CH_2 \end{array}

(vòng ba cạnh: mỗi nguyên tử C liên kết với 2 nguyên tử C bên cạnh và 2 nguyên tử H).

Kiểm tra lại: Ở mỗi công thức, mọi nguyên tử C đều có đủ 4 liên kết, mọi nguyên tử H có 1 liên kết; đếm lại số nguyên tử đều đúng C4H10C_4H_{10} và C3H6C_3H_6.

Đáp số

C4H10C_4H_{10}: 2 công thức cấu tạo — mạch thẳng CH3−CH2−CH2−CH3CH_3-CH_2-CH_2-CH_3 và mạch nhánh CH3−CH(CH3)−CH3CH_3-CH(CH_3)-CH_3C3H6C_3H_6: 2 công thức cấu tạo — mạch hở có liên kết đôi CH2=CH−CH3CH_2=CH-CH_3 và mạch vòng (vòng 3 cạnh)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.