Sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 9

Giải Câu hỏi trang 97 SGK Khoa học tự nhiên 9

Bài 18. Tách kim loại và việc sử dụng hợp kim   Đã kiểm chéo

Đề bài

1. Thành phần, tính chất của kim loại và hợp kim của nó khác nhau như thế nào? Tại sao trong thực tiễn kim loại thường được sử dụng dưới dạng hợp kim. Lấy ví dụ minh hoạ.

2. Gang, thép, duy-ra có thành phần và tính chất đặc trưng gì? Tại sao các hợp kim này được sử dụng phổ biến trong công nghiệp và cuộc sống?

Lời giải

Câu 1.

a) Thành phần khác nhau:
- Kim loại (nguyên chất) chỉ gồm một nguyên tố kim loại (ví dụ: sắt Fe, nhôm Al, đồng Cu...).
- Hợp kim là vật liệu kim loại được tạo thành từ một kim loại cơ bản trộn thêm một hoặc nhiều nguyên tố khác (có thể là kim loại hoặc phi kim). Ví dụ: thép là hợp kim của sắt với carbon.

b) Tính chất khác nhau:
- So với kim loại nguyên chất ban đầu, hợp kim thường cứng hơn, bền hơn, có khả năng chống ăn mòn (gỉ) tốt hơn nhưng thường kém dẻo hơn; nhiệt độ nóng chảy của hợp kim cũng thường thấp hơn kim loại thành phần.

c) Vì sao trong thực tiễn kim loại thường được dùng dưới dạng hợp kim:
- Vì hợp kim có nhiều tính chất ưu việt (cứng, bền, nhẹ, chống gỉ, chịu nhiệt...) phù hợp với yêu cầu sử dụng mà kim loại nguyên chất không đáp ứng được. Kim loại nguyên chất thường mềm, dễ bị ăn mòn nên ít khi dùng trực tiếp.

Ví dụ minh hoạ: Sắt nguyên chất khá mềm và dễ gỉ, nhưng thép (hợp kim của sắt với carbon) lại cứng, bền, được dùng rộng rãi trong xây dựng và chế tạo máy; nhôm nhẹ nhưng mềm, còn duralumin (hợp kim của nhôm) vừa nhẹ vừa bền nên được dùng chế tạo máy bay.

Câu 2.

a) Gang:
- *Thành phần:* là hợp kim của sắt với carbon, trong đó hàm lượng carbon chiếm từ 2% đến 5% (ngoài ra còn một lượng nhỏ Si, Mn, S, P...).
- *Tính chất đặc trưng:* cứng và giòn, không thể dát mỏng hoặc kéo sợi được.

b) Thép:
- *Thành phần:* là hợp kim của sắt với carbon, trong đó hàm lượng carbon dưới 2% (và một lượng rất nhỏ các nguyên tố khác).
- *Tính chất đặc trưng:* cứng, đàn hồi, bền chắc; một số loại thép đặc biệt ít bị ăn mòn (như thép không gỉ).

c) Duralumin (duy-ra):
- *Thành phần:* là hợp kim của nhôm với một số nguyên tố như đồng, magnesium, manganese...
- *Tính chất đặc trưng:* nhẹ (nhẹ như nhôm) nhưng bền chắc hơn nhôm nhiều.

Vì sao các hợp kim này được sử dụng phổ biến trong công nghiệp và cuộc sống:
- *Gang* có tính dễ đúc nên được dùng để đúc các vật dụng, bệ máy, ống dẫn nước...
- *Thép* cứng, bền, đàn hồi, nguồn nguyên liệu (sắt) dồi dào và giá thành hợp lí nên được dùng làm vật liệu xây dựng (cầu, nhà cao tầng), chế tạo máy móc, phương tiện giao thông, dụng cụ...
- *Duralumin* nhẹ và bền nên rất thích hợp để chế tạo máy bay, ô tô, tàu vũ trụ — nơi cần vật liệu nhẹ mà vẫn chắc chắn.
- Nhìn chung, các hợp kim này được dùng phổ biến vì có tính chất phù hợp với nhu cầu sử dụng, nguyên liệu dễ kiếm và giá thành phù hợp.

Đáp số

Kim loại gồm một nguyên tố; hợp kim gồm kim loại cơ bản trộn thêm nguyên tố khác. Hợp kim cứng, bền, chống gỉ tốt hơn nên được dùng phổ biến; ví dụ: thép bền hơn sắt, duralumin nhẹ bền làm máy bayGang: Fe–C (C 2–5%), cứng giòn, dùng để đúc. Thép: Fe–C (C <2%), cứng bền đàn hồi, dùng xây dựng và chế tạo máy. Duralumin: hợp kim của nhôm, nhẹ và bền, dùng chế tạo máy bay. Được dùng phổ biến do tính chất phù hợp, nguyên liệu dồi dào, giá hợp lí

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.