Sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 9

Giải Câu hỏi trang 77 SGK Khoa học tự nhiên 9

Bài 16. Vòng năng lượng trên Trái Đất. Năng lượng hoá thạch và năng lượng tái tạo   Đã kiểm chéo

Đề bài

Quan sát Hình 16.3 và thực hiện các yêu cầu sau:
1. Mô tả quá trình hình thành dầu mỏ.
2. Vì sao dầu mỏ không thể bổ sung nhanh và sẽ dẫn cạn kiệt trong tương lai gần?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 77 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 16.3: Quá trình hình thành dầu mỏ có trên đất liền, mô tả theo trục thời gian gồm 5 giai đoạn (mỗi giai đoạn là một khối cắt địa chất): (1) Động vật và thực vật xuất hiện trên Trái Đất từ hàng triệu năm (cây cối, biển ven bờ); (2) Trầm tích của động vật và thực vật (lắng dưới đáy biển); (3) Các lớp trầm tích (nhiều lớp đất đá xếp chồng, bị chìm sâu dưới biển); (4) Các đứt gãy (dầu mỏ dâng lên) — xuất hiện vết đứt gãy, túi dầu mỏ tích tụ, phía trên là cây cối trên đất liền; (5) Ngày nay — mỏ dầu được khai thác bằng giàn khoan. Trục ngang là Thời gian.

Lời giải

1. Mô tả quá trình hình thành dầu mỏ (dựa theo Hình 16.3):

- Giai đoạn (1): Hàng triệu năm trước, động vật và thực vật (chủ yếu là các sinh vật phù du, tảo, động vật nhỏ ở vùng biển ven bờ) phát triển và sinh sống trên Trái Đất.

- Giai đoạn (2): Khi chết đi, xác của các động vật và thực vật này lắng xuống và tích tụ thành lớp trầm tích ở đáy biển.

- Giai đoạn (3): Theo thời gian, các lớp trầm tích chứa xác sinh vật bị vùi lấp, chồng chất lên nhau và chìm ngày càng sâu xuống dưới đáy biển. Dưới tác dụng của nhiệt độ cao, áp suất lớn và hoạt động của vi khuẩn trong điều kiện thiếu không khí (yếm khí) qua hàng triệu năm, xác sinh vật dần biến đổi thành dầu mỏ.

- Giai đoạn (4): Do các hoạt động địa chất, xuất hiện các đứt gãy trong lòng đất. Dầu mỏ nhẹ hơn nên dâng lên và tích tụ lại trong các túi (bẫy) dầu mỏ nằm giữa các lớp đất đá.

- Giai đoạn (5): Ngày nay, con người tìm đến các túi dầu này và dùng giàn khoan để khai thác dầu mỏ.

2. Vì sao dầu mỏ không thể bổ sung nhanh và sẽ dẫn đến cạn kiệt trong tương lai gần?

- Dầu mỏ là một dạng năng lượng (nhiên liệu) hoá thạch, được hình thành từ xác động vật và thực vật qua quá trình biến đổi kéo dài hàng triệu năm trong những điều kiện đặc biệt về nhiệt độ, áp suất và môi trường.

- Vì quá trình hình thành mất thời gian rất dài (hàng triệu năm) nên tốc độ tạo thành dầu mỏ mới là vô cùng chậm, gần như không đáng kể so với đời sống con người; dầu mỏ không thể được bổ sung (tái tạo) nhanh.

- Trong khi đó, con người khai thác và sử dụng dầu mỏ với khối lượng rất lớn và với tốc độ ngày càng nhanh. Lượng dầu mỏ khai thác đi lớn hơn rất nhiều so với lượng được hình thành mới.

- Do trữ lượng dầu mỏ trong lòng đất là có hạn, lại được tạo thành quá chậm mà bị khai thác quá nhanh, nên nguồn dầu mỏ sẽ ngày càng giảm và dẫn đến cạn kiệt trong tương lai gần. Vì vậy dầu mỏ được xếp vào nhóm năng lượng không tái tạo.

Đáp số

Dầu mỏ hình thành từ xác động, thực vật lắng xuống đáy biển → vùi lấp thành lớp trầm tích → chịu nhiệt độ, áp suất cao qua hàng triệu năm biến thành dầu → dâng lên tích tụ trong các túi dầu → được khai thác ngày nayDầu mỏ là nhiên liệu hoá thạch, hình thành mất hàng triệu năm nên bổ sung rất chậm (không tái tạo kịp), trong khi con người khai thác nhanh và nhiều, trữ lượng có hạn nên sẽ cạn kiệt

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.