Giải Hoạt động 1 trang 76 SGK Khoa học tự nhiên 9
Đề bài
Quan sát Hình 16.1 và thực hiện các yêu cầu sau:
Mô tả vòng năng lượng giữa các vật sống trên Trái Đất. Nêu dạng năng lượng trong mỗi giai đoạn của vòng năng lượng.
Hình 16.1. Sơ đồ vòng năng lượng trên Trái Đất dựa trên quá trình trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng giữa các vật sống. Mặt Trời phát ra năng lượng mặt trời chiếu xuống cây xanh. Thực vật hấp thụ năng lượng mặt trời để chuyển khí CO2 và nước (H2O) thành các phân tử đường và lưu trữ trong lục lạp của chúng; đồng thời thải ra O2. Các phân tử đường trong thực vật cung cấp năng lượng cho động vật (hình con sóc) khi chúng ăn thực vật. Quá trình giải phóng năng lượng, chuyển phân tử đường hữu cơ thành vật liệu vô cơ tạo ra khí CO2, hơi nước và ATP. Các mũi tên thể hiện: năng lượng mặt trời → cây; cây nhận H2O, CO2 và thải O2; CO2 quay vòng; động vật tạo ATP và trả CO2 về chu trình.
Lời giải
a) Mô tả vòng năng lượng giữa các vật sống trên Trái Đất (dựa vào Hình 16.1)
- Mặt Trời phát ra năng lượng ánh sáng chiếu xuống Trái Đất, cung cấp nguồn năng lượng ban đầu cho các vật sống.
- Cây xanh (thực vật) hấp thụ năng lượng ánh sáng mặt trời, đồng thời lấy khí carbon dioxide () và nước () để thực hiện quang hợp, tạo ra các phân tử đường (chất hữu cơ) tích luỹ trong lục lạp và thải ra khí oxygen ().
- Động vật (ví dụ con sóc) ăn thực vật, lấy các phân tử đường; nhờ đó năng lượng được truyền từ thực vật sang động vật.
- Trong cơ thể sinh vật diễn ra quá trình hô hấp: các phân tử đường (chất hữu cơ) bị phân giải, giải phóng năng lượng để cơ thể hoạt động và tạo ra ; đồng thời sinh ra khí và hơi nước trả lại môi trường.
- Khí và nước này lại được thực vật sử dụng cho quang hợp, khép kín vòng tuần hoàn vật chất. Như vậy vật chất (, , chất hữu cơ, ) được quay vòng, còn năng lượng được truyền qua các vật sống rồi dần tiêu hao dưới dạng nhiệt ra môi trường.
b) Dạng năng lượng trong mỗi giai đoạn của vòng năng lượng
- Giai đoạn Mặt Trời chiếu xuống cây xanh: năng lượng ở dạng năng lượng ánh sáng (quang năng).
- Giai đoạn thực vật quang hợp, tạo và tích luỹ phân tử đường: quang năng được chuyển hoá thành hoá năng dự trữ trong chất hữu cơ.
- Giai đoạn động vật ăn thực vật: hoá năng trong chất hữu cơ được truyền từ thực vật sang động vật.
- Giai đoạn hô hấp (phân giải chất hữu cơ trong cơ thể sinh vật): hoá năng được giải phóng và chuyển thành hoá năng trong (dạng năng lượng cơ thể dễ sử dụng) và một phần chuyển thành nhiệt năng toả ra môi trường.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.