Giải Hoạt động 1 trang 70 SGK Khoa học tự nhiên 9
Đề bài
Thí nghiệm tạo dòng điện xoay chiều
Chuẩn bị: Bộ thí nghiệm mô hình máy phát điện xoay chiều có hai đèn LED như Hình 14.8.
Tiến hành: Quan sát sự thay đổi sáng, tối luân phiên của hai đèn LED khi quay chậm và quay nhanh cuộn dây dẫn trong từ trường.
Trả lời các câu hỏi và thực hiện các yêu cầu sau:
1. Khi quay chậm cuộn dây dẫn thì hai đèn LED thay đổi sáng, tối luân phiên như thế nào? Khi quay nhanh cuộn dây dẫn, có phân biệt được sự thay đổi này không?
2. Số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn biến thiên (tăng giảm luân phiên) theo thời gian như thế nào?
3. Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn đi qua đèn LED có đặc điểm gì?
4. Nêu nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều.
Hình 14.8: Bộ thí nghiệm mô hình máy phát điện xoay chiều gồm cuộn dây dẫn đặt trong từ trường của nam châm, hai đầu cuộn dây dẫn được nối với hai vành khuyên thông qua hai chổi quét để nối với đèn LED thành mạch kín. Hình gồm: bánh đà (puli) nối dây curoa quay cuộn dây dẫn, nam châm (khối màu đỏ), đèn LED, cùng chú thích phóng to các bộ phận: vành khuyên, chổi quét, cuộn dây dẫn.
Lời giải
1. Sự thay đổi sáng, tối của hai đèn LED
Hai đèn LED được mắc song song ngược chiều nhau nên mỗi đèn chỉ sáng khi dòng điện đi qua nó theo đúng chiều thuận.
- Khi quay chậm cuộn dây dẫn: ta thấy hai đèn LED thay nhau sáng, tối một cách luân phiên và rõ rệt (đèn này sáng thì đèn kia tắt, rồi ngược lại). Điều đó chứng tỏ dòng điện trong cuộn dây đổi chiều liên tục.
- Khi quay nhanh cuộn dây dẫn: hai đèn đổi chiều quá nhanh nên mắt không theo kịp, ta thấy cả hai đèn như sáng đồng thời (sáng liên tục), không còn phân biệt được sự sáng, tối luân phiên nữa.
2. Sự biến thiên số đường sức từ qua tiết diện cuộn dây
Khi cuộn dây quay trong từ trường của nam châm, số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn biến thiên (tăng, giảm) một cách luân phiên theo thời gian: khi mặt cuộn dây vuông góc với đường sức thì số đường sức qua cuộn dây lớn nhất, khi mặt cuộn dây song song với đường sức thì số đường sức qua cuộn dây bằng 0. Quá trình tăng rồi giảm này lặp đi lặp lại tuần hoàn khi cuộn dây quay.
3. Đặc điểm của dòng điện qua đèn LED
Vì số đường sức từ qua cuộn dây luân phiên tăng, giảm nên trong cuộn dây xuất hiện dòng điện cảm ứng luân phiên đổi chiều. Đó là dòng điện xoay chiều (dòng điện có cường độ và chiều thay đổi luân phiên theo thời gian), nhờ vậy hai đèn LED mới thay nhau sáng, tối.
4. Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều
Khi cho cuộn dây dẫn kín quay trong từ trường (hoặc cho nam châm quay trước cuộn dây) thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn biến thiên (tăng, giảm) luân phiên theo thời gian. Nhờ hiện tượng cảm ứng điện từ, trong cuộn dây xuất hiện dòng điện cảm ứng đổi chiều luân phiên — đó chính là dòng điện xoay chiều.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.