Sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 9

Giải Câu hỏi trang 37 SGK Khoa học tự nhiên 9

Bài 7. Lăng kính và sự tán sắc ánh sáng   Đã kiểm chéo

Đề bài

1. Hình vẽ nào trong Hình 7.7 chỉ đúng đường đi của tia sáng qua lăng kính khi lăng kính đặt trong không khí?
2. Một lăng kính thuỷ tinh có chiết suất n = 1,41. Mặt phẳng tiết diện chính của lăng kính là tam giác đều ABC. Chiếu một tia sáng nằm trong mặt phẳng tiết diện chính tới mặt bên AB của lăng kính với góc tới i1=45∘i_1 = 45^\circ. Vẽ đường truyền của tia sáng qua lăng kính.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 37 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 7.7 gồm 4 hình vẽ A, B, C, D, mỗi hình là một lăng kính tam giác (tiết diện tam giác) đặt trong không khí. Mỗi hình mô tả một đường đi khác nhau của tia sáng (mũi tên đỏ) chiếu tới mặt bên trái của lăng kính rồi khúc xạ qua lăng kính: ở A tia ló lệch gần như không đổi phương theo phương ngang; ở B và D tia ló đi lên chếch lên trên; ở C tia ló lệch về phía đáy lăng kính. Yêu cầu chọn hình thể hiện đúng đường truyền của tia sáng qua lăng kính (tia ló lệch về phía đáy).

Lời giải

Câu 1.

Khi tia sáng truyền qua lăng kính thuỷ tinh đặt trong không khí, lăng kính có chiết suất lớn hơn không khí nên tại mỗi mặt tia sáng bị khúc xạ. Kết quả là tia ló ra khỏi lăng kính luôn bị lệch về phía đáy của lăng kính so với tia tới.

Đối chiếu với Hình 7.7:
- Hình A: tia ló gần như không đổi phương → sai.
- Hình B và D: tia ló chếch lên trên (lệch về phía đỉnh) → sai.
- Hình C: tia ló lệch về phía đáy lăng kính → đúng.

Vậy Hình C chỉ đúng đường đi của tia sáng qua lăng kính.

Câu 2.

Lăng kính có tiết diện là tam giác đều ABCABC nên góc chiết quang (góc ở đỉnh) là:
A=60∘A = 60^\circ
Chiết suất n=1,41≈2n = 1{,}41 \approx \sqrt{2}, góc tới mặt ABAB là i1=45∘i_1 = 45^\circ.

a) Khúc xạ tại mặt ABAB (từ không khí vào thuỷ tinh):

Áp dụng định luật khúc xạ ánh sáng:
sin⁡i1=n sin⁡r1\sin i_1 = n\,\sin r_1
sin⁡r1=sin⁡45∘1,41=0,7071,41≈0,5\sin r_1 = \frac{\sin 45^\circ}{1{,}41} = \frac{0{,}707}{1{,}41} \approx 0{,}5
⇒r1=30∘\Rightarrow r_1 = 30^\circ

b) Xác định góc tới mặt ACAC:

Trong lăng kính ta có hệ thức: r1+r2=Ar_1 + r_2 = A
r2=A−r1=60∘−30∘=30∘r_2 = A - r_1 = 60^\circ - 30^\circ = 30^\circ

c) Khúc xạ tại mặt ACAC (từ thuỷ tinh ra không khí):

n sin⁡r2=sin⁡i2n\,\sin r_2 = \sin i_2
sin⁡i2=1,41×sin⁡30∘=1,41×0,5≈0,707=sin⁡45∘\sin i_2 = 1{,}41 \times \sin 30^\circ = 1{,}41 \times 0{,}5 \approx 0{,}707 = \sin 45^\circ
⇒i2=45∘\Rightarrow i_2 = 45^\circ

Vì i2=45∘<90∘i_2 = 45^\circ < 90^\circ nên tia sáng ló được ra ngoài ở mặt ACAC (không bị phản xạ toàn phần).

d) Đường truyền và góc lệch:

Tia sáng tới mặt ABAB với i1=45∘i_1 = 45^\circ, khúc xạ với r1=30∘r_1 = 30^\circ truyền trong lăng kính, tới mặt ACAC với góc r2=30∘r_2 = 30^\circ rồi ló ra với i2=45∘i_2 = 45^\circ. Vì i1=i2=45∘i_1 = i_2 = 45^\circ nên đường truyền đối xứng qua mặt phân giác của góc AA, tia ló lệch về phía đáy BCBC.

Góc lệch của tia ló so với tia tới:
D=i1+i2−A=45∘+45∘−60∘=30∘D = i_1 + i_2 - A = 45^\circ + 45^\circ - 60^\circ = 30^\circ

Vậy tia sáng đi qua lăng kính theo đường đối xứng, bị lệch về phía đáy một góc D=30∘D = 30^\circ.

Đáp số

Câu 1: Hình C (tia ló lệch về phía đáy lăng kính).Câu 2: r_1 = 30°; r_2 = 30°; i_2 = 45°; góc lệch D = 30°; tia truyền đối xứng, lệch về phía đáy.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.