Sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 9

Giải Hoạt động trang 31 SGK Khoa học tự nhiên 9

Bài 6. Khúc xạ ánh sáng   Đã kiểm chéo

Đề bài

1. Tính góc tới hạn phản xạ toàn phần trong trường hợp tia sáng chiếu từ bản bán trụ thuỷ tinh (chiết suất n1=1,5n_1 = 1,5) ra không khí (chiết suất n2=1n_2 = 1).
2. Sử dụng dụng cụ thí nghiệm ở Hình 6.1 xác định giá trị ithi_{th}, so sánh kết quả với câu 1 và rút ra nhận xét.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 31 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Ảnh chụp bộ dụng cụ thí nghiệm về phản xạ toàn phần được bố trí như sau: một bảng thí nghiệm hình vuông dựng thẳng đứng trên giá ba chân, mặt bảng gắn tấm nhựa in một vòng tròn chia độ (như thước đo góc tròn 360°, vạch chia từ 0° đến 90° theo cả bốn phía). Ở tâm vòng tròn đặt một bản bán trụ bằng thuỷ tinh (chiết suất n1=1,5n_1 = 1,5), mặt phẳng của bản bán trụ trùng với một đường kính của vòng chia độ. Phía trên, một đèn 12 V – 21 W có khe cài bản chắn sáng tạo ra chùm sáng hẹp, chiếu tia sáng từ bản bán trụ thuỷ tinh ra không khí (chiết suất n2=1n_2 = 1); nhờ vòng chia độ có thể đọc được góc tới ii và góc khúc xạ, quan sát đồng thời tia phản xạ và tia khúc xạ. Đèn và bảng được nối bằng dây dẫn (dây đỏ, dây xanh) tới một nguồn điện (biến áp nguồn) đặt bên dưới, trên nguồn có núm xoay điều chỉnh. Khi tăng dần góc tới ii và quan sát, ta xác định được góc tới hạn ithi_{th} là giá trị góc tới mà tại đó tia khúc xạ bắt đầu không còn nhìn thấy (chùm khúc xạ là là mặt phân cách), toàn bộ ánh sáng bị phản xạ.

Lời giải

Ý 1. Tính góc tới hạn phản xạ toàn phần

Vì ánh sáng truyền từ môi trường chiết quang hơn (thuỷ tinh, n1=1,5n_1 = 1{,}5) sang môi trường chiết quang kém hơn (không khí, n2=1n_2 = 1) nên có thể xảy ra phản xạ toàn phần.

Góc tới hạn ithi_{th} được xác định bởi điều kiện góc khúc xạ bằng 90∘90^\circ. Áp dụng định luật khúc xạ ánh sáng n1sin⁡i=n2sin⁡rn_1 \sin i = n_2 \sin r với i=ithi = i_{th} và r=90∘r = 90^\circ:

n1sin⁡ith=n2sin⁡90∘n_1 \sin i_{th} = n_2 \sin 90^\circ

sin⁡ith=n2n1=11,5≈0,667\sin i_{th} = \frac{n_2}{n_1} = \frac{1}{1{,}5} \approx 0{,}667

⇒ith≈41,8∘≈42∘\Rightarrow i_{th} \approx 41{,}8^\circ \approx 42^\circ

Ý 2. Xác định ithi_{th} bằng thí nghiệm và nhận xét

*Cách làm:* Dùng bộ dụng cụ ở Hình 6.1, chiếu chùm sáng hẹp từ bản bán trụ thuỷ tinh ra không khí tại tâm vòng chia độ. Tăng dần góc tới ii và quan sát tia khúc xạ. Khi tăng ii thì góc khúc xạ tăng dần và tia khúc xạ càng mờ, càng là là mặt phân cách. Đọc giá trị góc tới ngay tại lúc tia khúc xạ vừa biến mất (chỉ còn tia phản xạ, toàn bộ ánh sáng bị phản xạ) — đó chính là góc tới hạn ithi_{th}.

*Kết quả đo được:* ith≈42∘i_{th} \approx 42^\circ.

*So sánh và nhận xét:* Giá trị ithi_{th} đo được từ thí nghiệm xấp xỉ bằng giá trị tính được ở câu 1 (≈42∘\approx 42^\circ). Sai lệch nhỏ (nếu có) là do sai số khi đọc góc trên vòng chia độ và khi xác định thời điểm tia khúc xạ vừa mất. Điều này chứng tỏ công thức tính góc tới hạn sin⁡ith=n2n1\sin i_{th} = \dfrac{n_2}{n_1} phù hợp với thực nghiệm.

Đáp số

ith≈41,8∘≈42∘i_{th} \approx 41{,}8^\circ \approx 42^\circithi_{th} đo được ≈42∘\approx 42^\circ, phù hợp với kết quả tính ở câu 1

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.