Sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 9

Giải Câu hỏi trang 26 SGK Khoa học tự nhiên 9

Bài 5. Khúc xạ ánh sáng   Đã kiểm

Đề bài

Một tia sáng truyền tới mặt nước tạo ra một tia phản xạ và một tia khúc xạ (Hình 5.3). Hãy vẽ vào vở và bổ sung chiều mũi tên của các tia sáng.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 26 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.3: Mặt phân cách ngang giữa Không khí (phía trên) và Nước (phía dưới), tại điểm tới I. Đường pháp tuyến thẳng đứng (nét đứt) qua I. Ba tia màu đỏ gặp nhau tại I: tia S1 ở phía trên bên trái (trong không khí), tia S2 ở phía trên bên phải (trong không khí), tia S3 ở phía dưới bên trái (trong nước). Các tia chưa có mũi tên chỉ chiều truyền; yêu cầu xác định tia tới, tia phản xạ, tia khúc xạ và bổ sung mũi tên.

Lời giải

Nhắc lại ba dấu hiệu nhận biết (SGK Vật lí lớp 9):

- Tia tới và tia phản xạ đều nằm trong không khí (môi trường thứ nhất), ở hai bên pháp tuyến; góc phản xạ bằng góc tới nên chúng đối xứng nhau qua pháp tuyến.
- Tia tới và tia khúc xạ nằm ở hai môi trường khác nhau (một trong không khí, một trong nước) và ở hai bên pháp tuyến (tia khúc xạ là phần ánh sáng truyền tiếp xuống nước).
- Ánh sáng đi từ không khí sang nước (nnước>nkkn_{\text{nước}}>n_{\text{kk}}) nên tia khúc xạ lệch lại gần pháp tuyến: góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới (r<ir<i).

Vị trí ba tia trong hình 5.3:

- S1S_1: trong không khí, phía trên bên trái pháp tuyến.
- S2S_2: trong không khí, phía trên bên phải pháp tuyến.
- S3S_3: trong nước, phía dưới bên trái pháp tuyến.

a) Tia khúc xạ

Chỉ có S3S_3 nằm trong nước nên S3S_3 là tia khúc xạ. Ánh sáng truyền từ II xuống nước, vậy mũi tên của S3S_3 hướng ra xa II, đi xuống phía dưới bên trái.

b) Tia tới

Tia tới và tia khúc xạ phải ở hai bên pháp tuyến. Tia khúc xạ S3S_3 nằm bên trái pháp tuyến, nên tia tới phải nằm bên phải pháp tuyến và trong không khí — đó là S2S_2. Vậy S2S_2 là tia tới, mũi tên hướng vào II (từ trên bên phải truyền xuống mặt nước). Kiểm tra lại phù hợp: ánh sáng truyền tới theo hướng xuống – sang trái, khi vào nước vẫn tiếp tục xuống – sang trái nhưng dựng gần pháp tuyến hơn, đúng là S3S_3.

c) Tia phản xạ

Tia còn lại trong không khí là S1S_1 (phía trên bên trái). Nó đối xứng với tia tới S2S_2 qua pháp tuyến (i′=ii'=i) nên S1S_1 là tia phản xạ. Tia phản xạ rời khỏi mặt nước nên mũi tên hướng ra xa II, đi lên phía trên bên trái.

Kết luận – chiều mũi tên cần bổ sung:

| Tia | Vai trò | Chiều mũi tên |
|---|---|---|
| S2S_2 (trên, phải) | Tia tới | Hướng vào II |
| S1S_1 (trên, trái) | Tia phản xạ | Hướng ra xa II (lên trên trái) |
| S3S_3 (dưới, trái) | Tia khúc xạ | Hướng ra xa II (xuống nước, bên trái) |

Đáp số

Tia tới: S2S_2 (trong không khí, phía trên bên phải) — mũi tên hướng vào IITia phản xạ: S1S_1 (trong không khí, phía trên bên trái) — mũi tên hướng ra xa II, lên phía trên bên tráiTia khúc xạ: S3S_3 (trong nước, phía dưới bên trái) — mũi tên hướng ra xa II, đi xuống nước (lệch lại gần pháp tuyến hơn tia tới)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.