Giải Bài 4 trang 19 SGK Khoa học 5
Đề bài
– Quan sát hình 5 và cho biết viên đá có hình dạng xác định hay có hình dạng của vật chứa nó.
– Thả lần lượt viên đá vào cốc ở hình 6a và cốc ở hình 6b. Quan sát hình 6.
+ Nhận xét mực nước trước và sau khi thả viên đá. Giải thích.
+ So sánh lượng nước dâng lên ở hai cốc (hình 6a, 6b) sau khi thả viên đá.
Từ đó rút ra kết luận: chất ở trạng thái rắn chiếm khoảng không gian xác định hay không xác định.
Mô tả hình bằng lời
Hình 5: cùng một viên đá (màu xám) đặt trên bàn và đặt trên một chiếc đĩa – hình dạng viên đá không đổi. Hình 6a: cốc (ống đong) cao, hẹp có vạch 50, 100, 150, 200, 250 ml; ban đầu nước ở khoảng vạch 100 ml, sau khi thả viên đá nước dâng lên khoảng vạch 150 ml. Hình 6b: cốc rộng, thấp có vạch 100, 150, 200, 250 ml; ban đầu nước ở khoảng vạch 100 ml, sau khi thả cùng viên đá đó nước dâng lên ít hơn (thấp hơn vạch 150 ml). Dùng để so sánh độ dâng nước ở hai cốc có tiết diện khác nhau.
Gợi ý trả lời
a) Quan sát hình 5 — hình dạng của viên đá
Dù đặt viên đá ở vị trí nào (trên bàn, trên đĩa…), viên đá vẫn giữ nguyên hình dạng của nó, không biến đổi theo vật đặt dưới. Vậy viên đá (chất ở trạng thái rắn) có hình dạng xác định, không có hình dạng của vật chứa nó.
b) Nhận xét mực nước trước và sau khi thả viên đá (hình 6)
Sau khi thả viên đá vào, mực nước ở cả hai cốc đều dâng lên cao hơn so với trước khi thả.
*Giải thích:* Viên đá là chất rắn, khi thả vào nước nó chiếm một khoảng không gian (thể tích) riêng trong cốc, đẩy phần nước ở chỗ đó dâng lên. Thể tích nước dâng thêm đúng bằng thể tích của viên đá.
c) So sánh lượng nước dâng lên ở hai cốc (hình 6a và 6b)
Nhìn vào mực nước, cốc hẹp (hình 6a) nước dâng lên cao hơn, còn cốc rộng (hình 6b) nước dâng lên thấp hơn. Tuy mực nước trông khác nhau, nhưng vì thả cùng một viên đá nên lượng nước (thể tích) bị viên đá chiếm chỗ và đẩy lên ở hai cốc là như nhau. Cốc hẹp thì nước phải dâng cao, cốc rộng thì nước dâng thấp, nhưng thể tích nước dâng thêm ở hai cốc bằng nhau và đều bằng thể tích viên đá.
d) Kết luận
Viên đá luôn giữ nguyên hình dạng và luôn chiếm đúng một khoảng không gian như nhau dù ở trong cốc nào. Vậy chất ở trạng thái rắn có hình dạng xác định và chiếm một khoảng không gian (thể tích) xác định.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.