Giải Câu hỏi trang 138 SGK Hoá học 12
Đề bài
Thuốc thử Tollens là phức chất được sử dụng rộng rãi trong hoá học hữu cơ. Thuốc thử Tollens thường được dùng để phân biệt aldehyde với ketone. Vậy, phức chất có tính chất và ứng dụng trong thực tiễn như thế nào?
Lời giải
Mở đầu: Thuốc thử Tollens chính là phức chất (ion diamminesilver(I)). Đây là một ví dụ điển hình cho thấy phức chất có nhiều tính chất đặc trưng và ứng dụng quan trọng trong thực tiễn.
1. Một số tính chất của phức chất
- Phản ứng thay thế (trao đổi) phối tử: Trong dung dịch, phối tử của phức chất có thể bị thay thế bởi phối tử khác, thường kèm theo sự thay đổi màu sắc. Ví dụ, khi thêm dung dịch dư vào dung dịch muối :
Màu dung dịch chuyển từ xanh nhạt sang xanh lam đậm.
- Màu sắc đặc trưng: Nhiều phức chất của kim loại chuyển tiếp có màu đặc trưng (xanh, đỏ, tím…) do sự hấp thụ ánh sáng khả kiến. Ví dụ: màu xanh lam, màu đỏ máu. Nhờ đó phức chất được dùng để nhận biết, định tính và định lượng ion kim loại.
2. Một số ứng dụng của phức chất trong thực tiễn
- Trong phân tích, nhận biết hoá học: Dựa vào phản ứng tạo phức có màu đặc trưng để nhận biết, xác định ion kim loại. Thuốc thử Tollens dùng để phân biệt aldehyde với ketone (chỉ aldehyde cho phản ứng tráng bạc).
- Trong đời sống và sản xuất: Phản ứng tráng bạc của thuốc thử Tollens được ứng dụng để tráng gương, tráng ruột phích (bình thuỷ). Phức chất còn được dùng trong mạ điện (mạ vàng, mạ bạc, mạ đồng) cho lớp mạ bám đều và bền; trong nhiếp ảnh ( tạo phức tan với dư để định hình phim); và làm chất xúc tác trong công nghiệp hoá học.
- Trong y học: Một số phức chất được dùng làm thuốc, ví dụ cisplatin dùng điều trị ung thư.
- Trong tự nhiên (cơ thể sống): Nhiều hợp chất quan trọng của sự sống là phức chất, như hemoglobin (phức chất của vận chuyển trong máu), chlorophyll – diệp lục (phức chất của tham gia quang hợp) và vitamin (phức chất của ).
Kết luận: Phức chất có những tính chất đặc trưng là khả năng thay thế phối tử (thường kèm đổi màu) và màu sắc đặc trưng; nhờ đó phức chất có nhiều ứng dụng rộng rãi trong phân tích hoá học, đời sống, sản xuất, y học và đóng vai trò quan trọng trong cơ thể sinh vật.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.