Sách giáo khoa Hoá học 12

Giải Câu hỏi trang 138 SGK Hoá học 12

Bài 29. Một số tính chất và ứng dụng của phức chất   Đã kiểm

Đề bài

Thuốc thử Tollens là phức chất được sử dụng rộng rãi trong hoá học hữu cơ. Thuốc thử Tollens thường được dùng để phân biệt aldehyde với ketone. Vậy, phức chất có tính chất và ứng dụng trong thực tiễn như thế nào?

Lời giải

Mở đầu: Thuốc thử Tollens chính là phức chất [Ag(NH3)2]+[Ag(NH_3)_2]^+ (ion diamminesilver(I)). Đây là một ví dụ điển hình cho thấy phức chất có nhiều tính chất đặc trưng và ứng dụng quan trọng trong thực tiễn.

1. Một số tính chất của phức chất

- Phản ứng thay thế (trao đổi) phối tử: Trong dung dịch, phối tử của phức chất có thể bị thay thế bởi phối tử khác, thường kèm theo sự thay đổi màu sắc. Ví dụ, khi thêm dung dịch NH3NH_3 dư vào dung dịch muối Cu2+Cu^{2+}:
[Cu(H2O)6]2++4NH3→[Cu(NH3)4]2++6H2O[Cu(H_2O)_6]^{2+} + 4NH_3 \rightarrow [Cu(NH_3)_4]^{2+} + 6H_2O
Màu dung dịch chuyển từ xanh nhạt sang xanh lam đậm.

- Màu sắc đặc trưng: Nhiều phức chất của kim loại chuyển tiếp có màu đặc trưng (xanh, đỏ, tím…) do sự hấp thụ ánh sáng khả kiến. Ví dụ: [Cu(NH3)4]2+[Cu(NH_3)_4]^{2+} màu xanh lam, [Fe(SCN)]2+[Fe(SCN)]^{2+} màu đỏ máu. Nhờ đó phức chất được dùng để nhận biết, định tính và định lượng ion kim loại.

2. Một số ứng dụng của phức chất trong thực tiễn

- Trong phân tích, nhận biết hoá học: Dựa vào phản ứng tạo phức có màu đặc trưng để nhận biết, xác định ion kim loại. Thuốc thử Tollens [Ag(NH3)2]+[Ag(NH_3)_2]^+ dùng để phân biệt aldehyde với ketone (chỉ aldehyde cho phản ứng tráng bạc).

- Trong đời sống và sản xuất: Phản ứng tráng bạc của thuốc thử Tollens được ứng dụng để tráng gương, tráng ruột phích (bình thuỷ). Phức chất còn được dùng trong mạ điện (mạ vàng, mạ bạc, mạ đồng) cho lớp mạ bám đều và bền; trong nhiếp ảnh (Na2S2O3Na_2S_2O_3 tạo phức tan với AgBrAgBr dư để định hình phim); và làm chất xúc tác trong công nghiệp hoá học.

- Trong y học: Một số phức chất được dùng làm thuốc, ví dụ cisplatin [Pt(NH3)2Cl2][Pt(NH_3)_2Cl_2] dùng điều trị ung thư.

- Trong tự nhiên (cơ thể sống): Nhiều hợp chất quan trọng của sự sống là phức chất, như hemoglobin (phức chất của FeFe vận chuyển O2O_2 trong máu), chlorophyll – diệp lục (phức chất của MgMg tham gia quang hợp) và vitamin B12B_{12} (phức chất của CoCo).

Kết luận: Phức chất có những tính chất đặc trưng là khả năng thay thế phối tử (thường kèm đổi màu) và màu sắc đặc trưng; nhờ đó phức chất có nhiều ứng dụng rộng rãi trong phân tích hoá học, đời sống, sản xuất, y học và đóng vai trò quan trọng trong cơ thể sinh vật.

Đáp số

Tính chất: có phản ứng thay thế phối tử (kèm đổi màu) và màu sắc đặc trưngỨng dụng: nhận biết/phân tích ion, tráng gương – tráng ruột phích, mạ điện, nhiếp ảnh, xúc tác, làm thuốc (cisplatin) và tồn tại trong hemoglobin, diệp lục, vitamin B₁₂

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.