Giải Câu hỏi 1 trang 25 SGK Hoá học 12
Đề bài
Tại sao saccharose chỉ tồn tại ở dạng mạch vòng, trong khi maltose tồn tại đồng thời ở dạng mở vòng và dạng mạch vòng?
Lời giải
Nguyên nhân cốt lõi: còn hay không còn nhóm hemiacetal (nhóm ở nguyên tử carbon anomeric).
Dạng mạch vòng của phân tử saccharide chỉ có thể mở ra thành dạng mạch hở (dạng có nhóm aldehyde) khi trong vòng vẫn còn nhóm hemiacetal tự do. Khi nhóm hemiacetal này đã tham gia tạo liên kết glycoside thì vòng bị "khóa", không mở ra được nữa.
a) Saccharose — chỉ tồn tại ở dạng mạch vòng:
Phân tử saccharose tạo bởi một đơn vị -glucose và một đơn vị -fructose, liên kết với nhau qua liên kết glycoside giữa C1 của glucose và C2 của fructose.
Đây chính là hai nguyên tử carbon anomeric (nơi có nhóm hemiacetal) của cả hai đơn vị. Vì cả hai nhóm hemiacetal đều đã dùng để tạo liên kết glycoside nên trong phân tử không còn nhóm hemiacetal tự do → không đơn vị nào mở vòng được.
⟹ Saccharose chỉ tồn tại ở dạng mạch vòng (và không có tính khử, không tham gia phản ứng tráng bạc).
b) Maltose — tồn tại đồng thời cả dạng mở vòng và dạng mạch vòng:
Phân tử maltose tạo bởi hai đơn vị -glucose, liên kết với nhau qua liên kết glycoside giữa C1 của đơn vị glucose thứ nhất và C4 của đơn vị glucose thứ hai.
Như vậy chỉ có nhóm hemiacetal ở C1 của đơn vị thứ nhất bị dùng để tạo liên kết, còn nhóm hemiacetal ở C1 của đơn vị glucose thứ hai vẫn còn tự do. Nhờ nhóm hemiacetal còn lại này, đơn vị glucose thứ hai có thể mở vòng tạo nhóm .
⟹ Maltose tồn tại đồng thời ở cả dạng mạch vòng và dạng mở vòng (nên có tính khử, tham gia phản ứng tráng bạc).
Kết luận: Sự khác nhau là do saccharose không còn nhóm hemiacetal tự do (cả hai đều tạo liên kết glycoside), còn maltose vẫn còn một nhóm hemiacetal tự do nên mở vòng được.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.