Sách giáo khoa Hoá học 12

Giải Câu hỏi 1 trang 25 SGK Hoá học 12

Bài 5. Saccharose và maltose   Đã kiểm chéo

Đề bài

Tại sao saccharose chỉ tồn tại ở dạng mạch vòng, trong khi maltose tồn tại đồng thời ở dạng mở vòng và dạng mạch vòng?

Lời giải

Nguyên nhân cốt lõi: còn hay không còn nhóm −OH-OH hemiacetal (nhóm −OH-OH ở nguyên tử carbon anomeric).

Dạng mạch vòng của phân tử saccharide chỉ có thể mở ra thành dạng mạch hở (dạng có nhóm −CHO-CHO aldehyde) khi trong vòng vẫn còn nhóm −OH-OH hemiacetal tự do. Khi nhóm −OH-OH hemiacetal này đã tham gia tạo liên kết glycoside thì vòng bị "khóa", không mở ra được nữa.

a) Saccharose — chỉ tồn tại ở dạng mạch vòng:

Phân tử saccharose tạo bởi một đơn vị α\alpha-glucose và một đơn vị β\beta-fructose, liên kết với nhau qua liên kết glycoside giữa C1 của glucose và C2 của fructose.

Đây chính là hai nguyên tử carbon anomeric (nơi có nhóm −OH-OH hemiacetal) của cả hai đơn vị. Vì cả hai nhóm −OH-OH hemiacetal đều đã dùng để tạo liên kết glycoside nên trong phân tử không còn nhóm −OH-OH hemiacetal tự do → không đơn vị nào mở vòng được.

⟹ Saccharose chỉ tồn tại ở dạng mạch vòng (và không có tính khử, không tham gia phản ứng tráng bạc).

b) Maltose — tồn tại đồng thời cả dạng mở vòng và dạng mạch vòng:

Phân tử maltose tạo bởi hai đơn vị α\alpha-glucose, liên kết với nhau qua liên kết glycoside giữa C1 của đơn vị glucose thứ nhất và C4 của đơn vị glucose thứ hai.

Như vậy chỉ có nhóm −OH-OH hemiacetal ở C1 của đơn vị thứ nhất bị dùng để tạo liên kết, còn nhóm −OH-OH hemiacetal ở C1 của đơn vị glucose thứ hai vẫn còn tự do. Nhờ nhóm −OH-OH hemiacetal còn lại này, đơn vị glucose thứ hai có thể mở vòng tạo nhóm −CHO-CHO.

⟹ Maltose tồn tại đồng thời ở cả dạng mạch vòng và dạng mở vòng (nên có tính khử, tham gia phản ứng tráng bạc).

Kết luận: Sự khác nhau là do saccharose không còn nhóm −OH-OH hemiacetal tự do (cả hai đều tạo liên kết glycoside), còn maltose vẫn còn một nhóm −OH-OH hemiacetal tự do nên mở vòng được.

Đáp số

Saccharose: cả hai nhóm −OH-OH hemiacetal (C1 glucose và C2 fructose) đều tạo liên kết glycoside ⟹ không còn −OH-OH hemiacetal tự do ⟹ không mở vòng được, chỉ có dạng mạch vòngMaltose: liên kết glycoside C1–C4, vẫn còn một nhóm −OH-OH hemiacetal tự do (ở C1 đơn vị glucose thứ hai) ⟹ mở vòng được ⟹ tồn tại cả dạng vòng và dạng mở vòng

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.