Sách giáo khoa Hoá học 11

Giải Bài 11 trang 14 SGK Hoá học 11

Bài 1. Khái niệm về cân bằng hoá học   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong công nghiệp, khí hydrogen được điều chế như sau:

Cho hơi nước đi qua than nung nóng, thu được hỗn hợp khí CO và H₂ (gọi là khí than ướt):

C(s)+H2O(g)⇌CO(g)+H2(g)C(s) + H_2O(g) \rightleftharpoons CO(g) + H_2(g) ΔrH298o=130\Delta_rH^o_{298} = 130 kJ (1)

Trộn khí than ướt với hơi nước, cho hỗn hợp đi qua chất xúc tác Fe₂O₃:

CO(g)+H2O(g)⇌CO2(g)+H2(g)CO(g) + H_2O(g) \rightleftharpoons CO_2(g) + H_2(g) ΔrH298o=−42\Delta_rH^o_{298} = -42 kJ (2)
a) Vận dụng nguyên lí Le Chatelier, hãy cho biết cần tác động yếu tố nhiệt độ như thế nào để các cân bằng (1), (2) chuyển dịch theo chiều thuận.

b) Trong thực tế, ở phản ứng (2), lượng hơi nước được lấy dư nhiều (4 – 5 lần) so với khí carbon monoxide. Giải thích.

c) Nếu tăng áp suất, cân bằng (1), (2) chuyển dịch theo chiều nào? Giải thích.

Lời giải

## a) Tác động nhiệt độ để cân bằng (1), (2) chuyển dịch theo chiều thuận

Theo nguyên lí Le Chatelier, khi tăng nhiệt độ, cân bằng chuyển dịch theo chiều làm giảm nhiệt độ, tức là chiều thu nhiệt (ΔrHo>0\Delta_rH^o > 0); khi giảm nhiệt độ, cân bằng chuyển dịch theo chiều toả nhiệt (ΔrHo<0\Delta_rH^o < 0).

- Cân bằng (1): ΔrH298o=+130\Delta_rH^o_{298} = +130 kJ >0> 0 → chiều thuận là chiều thu nhiệt. Muốn cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận thì cần tăng nhiệt độ.

- Cân bằng (2): ΔrH298o=−42\Delta_rH^o_{298} = -42 kJ <0< 0 → chiều thuận là chiều toả nhiệt. Muốn cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận thì cần giảm nhiệt độ.

##

b) Vì sao lấy dư hơi nước (4 – 5 lần) ở phản ứng (2)

CO(g)+H2O(g)⇌CO2(g)+H2(g)CO(g) + H_2O(g) \rightleftharpoons CO_2(g) + H_2(g)

Hơi nước là một chất tham gia phản ứng. Khi tăng lượng (nồng độ) hơi nước, theo nguyên lí Le Chatelier cân bằng chuyển dịch theo chiều làm giảm nồng độ hơi nước, tức là chiều thuận. Nhờ đó:

- Phản ứng chuyển dịch mạnh theo chiều thuận, làm cho CO chuyển hoá gần như hoàn toàn thành CO2CO_2 và H2H_2.
- Thu được nhiều khí H2H_2 hơn, đồng thời tận dụng triệt để lượng CO (tránh lãng phí CO).

Hơi nước rẻ và dễ kiếm nên việc lấy dư hơi nước là có lợi về mặt kinh tế và hiệu suất.

##

c) Khi tăng áp suất, cân bằng (1), (2) chuyển dịch theo chiều nào

Khi tăng áp suất, cân bằng chuyển dịch theo chiều làm giảm số mol khí (giảm áp suất). Chỉ xét các chất ở thể khí.

- Cân bằng (1): C(s)+H2O(g)⇌CO(g)+H2(g)C(s) + H_2O(g) \rightleftharpoons CO(g) + H_2(g)

Carbon là chất rắn nên không tính. Vế trái có 1 mol khí (H2OH_2O), vế phải có 2 mol khí (CO+H2CO + H_2). Số mol khí tăng theo chiều thuận. Vậy khi tăng áp suất, cân bằng chuyển dịch theo chiều làm giảm số mol khí, tức chiều nghịch.

- Cân bằng (2): CO(g)+H2O(g)⇌CO2(g)+H2(g)CO(g) + H_2O(g) \rightleftharpoons CO_2(g) + H_2(g)

Vế trái có 2 mol khí, vế phải có 2 mol khí → số mol khí hai vế bằng nhau. Vì vậy khi thay đổi áp suất, cân bằng (2) không chuyển dịch.

Đáp số

a) (1) tăng nhiệt độ; (2) giảm nhiệt độb) Tăng nồng độ hơi nước làm cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận, giúp CO chuyển hoá gần hết, thu nhiều H₂c) (1) chuyển dịch theo chiều nghịch; (2) không chuyển dịch (số mol khí hai vế bằng nhau)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.