Sách giáo khoa Hoá học 10

Giải Câu 4 trang 50 SGK Hoá học 10

Bài 9. Quy tắc octet   Đã kiểm chéo

Đề bài

Phosphine là hợp chất hoá học giữa phosphorus với hydrogen, có công thức hoá học là PH3PH_3. Đây là chất khí không màu, có mùi tỏi, rất độc, không bền. Phosphine sinh ra khi phân huỷ xác động, thực vật và thường lẫn một lượng nhỏ diphosphine (P2H4P_2H_4) nên nó có thể tự cháy trong không khí ở điều kiện thường và tạo thành khối phát sáng bay lơ lửng (hiện tượng “ma trơi”).
Vận dụng quy tắc octet để giải thích sự tạo thành liên kết hoá học trong phosphine.

Lời giải

Phân tích số electron hoá trị của các nguyên tử

- Nguyên tử phosphorus (P), Z=15Z = 15, có cấu hình electron 1s2 2s2 2p6 3s2 3p31s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^3 ⟶ lớp ngoài cùng có 5 electron hoá trị. Để đạt cấu hình bền vững của khí hiếm gần nhất (Ar, 8 electron lớp ngoài cùng), nguyên tử P cần thêm 3 electron.
- Nguyên tử hydrogen (H), Z=1Z = 1, có 1 electron. Để đạt cấu hình bền của khí hiếm He (2 electron), mỗi nguyên tử H cần thêm 1 electron.

Áp dụng quy tắc octet (giải thích sự tạo thành liên kết)

Vì cả P và H đều là phi kim, chúng không cho – nhận hẳn electron mà góp chung electron để tạo liên kết cộng hoá trị.

- Nguyên tử P góp chung với mỗi nguyên tử H một cặp electron (gồm 1 electron của P và 1 electron của H).
- Một nguyên tử P góp chung với 3 nguyên tử H nên tạo ra 3 cặp electron dùng chung, tức 3 liên kết cộng hoá trị đơn P–H.

Kiểm tra theo quy tắc octet

- Quanh nguyên tử P sau khi tạo liên kết có: 2 electron riêng (cặp electron chưa liên kết) ++ 3 cặp electron dùng chung =2+6=8= 2 + 6 = 8 electron ⟶ thoả mãn quy tắc octet (giống cấu hình của Ar).
- Quanh mỗi nguyên tử H có 1 cặp electron dùng chung =2= 2 electron ⟶ đạt cấu hình bền của He.

Ngoài 3 cặp electron liên kết, nguyên tử P còn 1 cặp electron hoá trị riêng (chưa tham gia liên kết).

Công thức electron và công thức cấu tạo của PH3PH_3:

Mỗi nguyên tử H liên kết với P bằng một cặp electron chung (một gạch nối), nguyên tử P còn 1 cặp electron chưa liên kết:

H ⁣− ⁣P∣H ⁣− ⁣H(nguyên tử P còn 1 cặp electron riêng)H\!-\!\underset{\displaystyle H}{\overset{\displaystyle |}{P}}\!-\!H \quad (\text{nguyên tử P còn 1 cặp electron riêng})

Như vậy, phân tử phosphine PH3PH_3 được tạo thành nhờ 3 liên kết cộng hoá trị đơn giữa nguyên tử P và 3 nguyên tử H, tất cả các nguyên tử đều đạt cấu hình electron bền vững của khí hiếm (đpcm).

Đáp số

P góp chung 3 cặp electron với 3 nguyên tử H, tạo 3 liên kết cộng hoá trị đơn P–H; P đạt octet (8e), mỗi H đạt 2e, P còn 1 cặp electron riêng (đpcm)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.