Sách giáo khoa Hoá học 10

Giải Câu 4 trang 47 SGK Hoá học 10

Ôn tập chương 2. Bảng tuần hoàn các nguyên tố hoá học và định luật tuần hoàn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Borax (Na2B4O7⋅10H2ONa_2B_4O_7 \cdot 10H_2O), còn gọi là hàn the, là khoáng chất dạng tinh thể. Nhờ có khả năng hoà tan oxide của kim loại, borax được dùng để làm sạch bề mặt kim loại trước khi hàn, chế tạo thuỷ tinh quang học, men đồ sứ,… Một lượng lớn borax được dùng để sản xuất bột giặt.

a) Nêu vị trí trong bảng tuần hoàn của mỗi nguyên tố có trong thành phần của borax và viết cấu hình electron của nguyên tử các nguyên tố đó.

b) Sắp xếp các nguyên tố trên (trừ H) theo chiều bán kính nguyên tử tăng dần và giải thích.

c) Sắp xếp các nguyên tố trên (trừ H) theo chiều độ âm điện giảm dần và giải thích.

Lời giải

Borax Na2B4O7⋅10H2ONa_2B_4O_7 \cdot 10H_2O được tạo nên từ 4 nguyên tố: Na, B, O, H.

a) Vị trí trong bảng tuần hoàn và cấu hình electron

- H (Z=1)(Z = 1): cấu hình 1s11s^1.
→ Ô số 1, chu kì 1, nhóm IA.
- B (Z=5)(Z = 5): cấu hình 1s22s22p11s^2 2s^2 2p^1.
→ Ô số 5, chu kì 2, nhóm IIIA (có 3 electron hoá trị, electron cuối vào phân lớp p).
- O (Z=8)(Z = 8): cấu hình 1s22s22p41s^2 2s^2 2p^4.
→ Ô số 8, chu kì 2, nhóm VIA (có 6 electron hoá trị).
- Na (Z=11)(Z = 11): cấu hình 1s22s22p63s11s^2 2s^2 2p^6 3s^1.
→ Ô số 11, chu kì 3, nhóm IA (có 1 electron hoá trị ở lớp ngoài cùng).

b) Sắp xếp theo chiều bán kính nguyên tử tăng dần (trừ H): B, O, Na

- B và O cùng thuộc chu kì 2. Trong một chu kì, theo chiều tăng dần điện tích hạt nhân, bán kính nguyên tử giảm dần. Vì ZO=8>ZB=5Z_O = 8 > Z_B = 5 nên bán kính rO<rBr_O < r_B.
- Na thuộc chu kì 3, nguyên tử có 3 lớp electron (nhiều hơn B và O là 2 lớp) nên bán kính lớn nhất.

→ Chiều bán kính nguyên tử tăng dần: rO<rB<rNar_O < r_B < r_{Na}.

c) Sắp xếp theo chiều độ âm điện giảm dần (trừ H): O, B, Na

- O và B cùng thuộc chu kì 2. Trong một chu kì, theo chiều tăng điện tích hạt nhân, độ âm điện tăng dần. Vì ZO>ZBZ_O > Z_B nên độ âm điện của O lớn hơn B.
- Na là kim loại điển hình (chu kì 3, nhóm IA), có ít lớp electron ngoài cùng dễ nhường electron, tính phi kim yếu nhất nên độ âm điện nhỏ nhất.

→ Chiều độ âm điện giảm dần: O>B>NaO > B > Na.

*(Tham khảo giá trị độ âm điện: O = 3,44; B = 2,04; Na = 0,93 — phù hợp thứ tự trên.)*

Đáp số

H: ô 1, chu kì 1, nhóm IA (1s11s^1); B: ô 5, chu kì 2, nhóm IIIA (1s22s22p11s^2 2s^2 2p^1); O: ô 8, chu kì 2, nhóm VIA (1s22s22p41s^2 2s^2 2p^4); Na: ô 11, chu kì 3, nhóm IA (1s22s22p63s11s^2 2s^2 2p^6 3s^1)Bán kính tăng dần: O < B < NaĐộ âm điện giảm dần: O > B > Na

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.