Giải Câu hỏi trang 144 SGK Địa lí 12
Đề bài
Dựa vào nội dung mục 1 và hình 30.1, hãy phân tích những thế mạnh và hạn chế về điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên đối với phát triển kinh tế của Đông Nam Bộ.
Bản đồ tự nhiên vùng Đông Nam Bộ (tỉ lệ khoảng 1:2 500 000; thước tỉ lệ 25 – 0 – 25 – 50 km), thể hiện địa hình, đất, sông hồ, khoáng sản, rừng và tài nguyên biển của vùng. Khung bản đồ trải từ khoảng vĩ độ 8°B đến hơn 12°B và kinh độ 106°Đ đến 108°Đ; có bản đồ phụ nhỏ định vị vùng Đông Nam Bộ trên lãnh thổ Việt Nam (có quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam).
VỊ TRÍ – RANH GIỚI: Phía tây và tây bắc giáp CAM-PU-CHIA (có đường biên giới quốc gia); phía tây nam giáp vùng Đồng bằng sông Cửu Long (các sông Tiền, S. Hậu); phía đông và đông bắc giáp vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên; phía đông nam và nam giáp Biển Đông. Trên đất liền có nhiều cửa khẩu giáp Cam-pu-chia như Hoa Lư, Xa Mát, Mộc Bài, Bình Hiệp.
ĐỊA HÌNH – ĐẤT (phân tầng màu): phần lớn diện tích là địa hình thấp, tương đối bằng phẳng (dưới 200 m, màu xanh lá nhạt), nâng cao dần lên phía bắc – đông bắc (200 – 500 m và trên 500 m). Một số đỉnh/điểm độ cao tiêu biểu: núi Bà Đen (986 m) ở phía tây, núi Chứa Chan (839 m) ở phía đông. Các loại đất chính được phân biệt bằng kí hiệu nền: đất feralit đỏ vàng, đất badan, đất phù sa sông (dọc hạ lưu các sông), đất xám trên phù sa cổ (chiếm diện tích lớn ở trung tâm vùng).
SÔNG – HỒ: mạng lưới sông gồm sông Đồng Nai, sông Bé, sông Sài Gòn, sông Vàm Cỏ Đông, sông Vàm Cỏ Tây. Các hồ lớn: hồ Thác Mơ, hồ Dầu Tiếng (phía tây), hồ Trị An (phía đông).
RỪNG – BẢO TỒN: nhiều vườn quốc gia và khu bảo tồn phân bố ở rìa vùng: Bù Gia Mập, Lò Gò – Xa Mát, Cát Tiên, Côn Đảo; khu dự trữ sinh quyển thế giới và rừng ngập mặn Cần Giờ ở ven biển; các điểm có kí hiệu rừng và nước khoáng (Thái Bình/Thủng Nhất, Suối Ngô…).
KHOÁNG SẢN: trên đất liền có bô-xít (Thống Nhất), sét – cao lanh (Suối Ngô, Tân Lập, Gò Dầu). Ngoài khơi thềm lục địa Biển Đông tập trung nhiều mỏ dầu mỏ và khí tự nhiên: Rạng Đông, Bạch Hổ, Rồng, Đại Hùng, Hải Thạch, Mộc Tinh, Lan Đỏ, Lan Tây (thuộc các bể trầm tích Cửu Long và Nam Côn Sơn).
BIỂN – ĐẢO: vùng biển có các bãi tắm (Vũng Tàu, Long Hải), bãi cá – bãi tôm ngoài khơi, đảo Phú Quý ở phía đông; quần đảo Côn Sơn (Côn Đảo) với các hòn Bảy Cạnh, hòn Bông Lang, hòn Tài Lớn ở phía nam. Các kí hiệu chú giải còn thể hiện: dấu mỏ (dầu mỏ), khí tự nhiên, bô-xít (Al), sét – cao lanh, nước khoáng, rừng, rừng ngập mặn, vườn quốc gia, khu dự trữ sinh quyển thế giới, bãi tắm, cửa khẩu, địa giới hành chính, ranh giới vùng kinh tế – xã hội và biên giới quốc gia.
Tóm lại, bản đồ cho thấy Đông Nam Bộ có địa hình bằng phẳng với đất badan và đất xám thuận lợi cho cây công nghiệp, hệ thống sông – hồ (Đồng Nai, Trị An, Dầu Tiếng) giàu giá trị thuỷ điện – thuỷ lợi, rừng và vườn quốc gia có giá trị bảo tồn, khoáng sản dầu khí dồi dào ở thềm lục địa, cùng vùng biển – đảo giàu tiềm năng để phát triển tổng hợp kinh tế biển.
Gợi ý trả lời
Phân tích thế mạnh và hạn chế về điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên đối với phát triển kinh tế của Đông Nam Bộ
a) Thế mạnh
- Vị trí địa lí: Đông Nam Bộ tiếp giáp Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ – là những vùng giàu nguyên liệu nông – lâm – thuỷ sản; phía tây, tây bắc giáp Cam-pu-chia với nhiều cửa khẩu (Mộc Bài, Xa Mát, Hoa Lư…); phía đông nam và nam giáp Biển Đông. Vị trí này thuận lợi cho giao lưu, trao đổi hàng hoá, thu hút đầu tư và phát triển kinh tế mở, kinh tế biển.
- Địa hình và đất: Phần lớn diện tích là địa hình thấp, tương đối bằng phẳng (dưới 200 m), bề mặt rộng, nền đất chắc → thuận lợi để xây dựng các khu công nghiệp, đô thị, cơ sở hạ tầng và bố trí sản xuất. Đất badan và đất xám trên phù sa cổ phân bố trên diện tích lớn, khá màu mỡ → thuận lợi hình thành các vùng chuyên canh cây công nghiệp lâu năm (cao su, cà phê, hồ tiêu, điều) và cây công nghiệp hằng năm (mía, đậu tương, thuốc lá…).
- Khí hậu: Mang tính chất cận xích đạo, nóng ẩm quanh năm, phân hoá thành hai mùa (mưa – khô), ít chịu thiên tai → thuận lợi phát triển nền nông nghiệp nhiệt đới với các cây trồng, vật nuôi có năng suất, sản lượng cao và ổn định.
- Nguồn nước và thuỷ năng: Mạng lưới sông khá dày (sông Đồng Nai, sông Bé, sông Sài Gòn, sông Vàm Cỏ) cùng nhiều hồ lớn (Dầu Tiếng, Trị An, Thác Mơ). Đây là nguồn cung cấp nước cho sản xuất và sinh hoạt, phát triển thuỷ lợi, thuỷ điện và nuôi trồng thuỷ sản nước ngọt.
- Khoáng sản: Nổi bật là dầu mỏ và khí tự nhiên ở thềm lục địa (các mỏ Bạch Hổ, Rồng, Rạng Đông, Đại Hùng, Lan Tây, Lan Đỏ… thuộc bể Cửu Long và Nam Côn Sơn) → cơ sở để phát triển công nghiệp khai thác – chế biến dầu khí, hoá dầu, điện khí. Trên đất liền còn có sét, cao lanh, vật liệu xây dựng phục vụ công nghiệp.
- Rừng và sinh vật: Có nhiều vườn quốc gia, khu bảo tồn (Cát Tiên, Bù Gia Mập, Lò Gò – Xa Mát, Côn Đảo) và khu dự trữ sinh quyển thế giới, rừng ngập mặn Cần Giờ → giá trị lớn về bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường và phát triển du lịch sinh thái.
- Tài nguyên biển – đảo: Vùng biển rộng, giàu tiềm năng: nhiều bãi cá, bãi tôm thuận lợi đánh bắt – nuôi trồng hải sản; các bãi biển đẹp (Vũng Tàu, Long Hải), đảo Côn Sơn (Côn Đảo) thuận lợi phát triển du lịch; có điều kiện xây dựng cảng biển, phát triển giao thông vận tải biển và kinh tế biển tổng hợp.
b) Hạn chế
- Mùa khô kéo dài, sâu sắc → thiếu nước cho sản xuất và sinh hoạt, làm tăng chi phí thuỷ lợi; mực nước ngầm hạ thấp.
- Trên đất liền nghèo khoáng sản, tài nguyên rừng (gỗ) đã bị suy giảm nhiều, diện tích rừng tự nhiên còn ít.
- Việc khai thác tài nguyên (dầu khí, rừng ngập mặn, nước) chưa hợp lí dễ gây ô nhiễm môi trường, suy thoái tài nguyên, ảnh hưởng đến phát triển bền vững.
→ Nhìn chung, Đông Nam Bộ có nhiều thế mạnh nổi trội về điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên (đặc biệt là đất, dầu khí, biển – đảo) để phát triển kinh tế tổng hợp; song cần khắc phục hạn chế về nguồn nước mùa khô và sử dụng hợp lí, bảo vệ tài nguyên – môi trường.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.