Sách giáo khoa Địa lí 12

Giải Câu hỏi trang 108 SGK Địa lí 12

Bài 24. Khai thác thế mạnh ở Trung du và miền núi Bắc Bộ   Gợi ý trả lời

Đề bài

Dựa vào thông tin mục 3 và hình 24.1, 24.2, hãy:

a) Chứng minh Trung du và miền núi phía Bắc có thế mạnh để phát triển cây công nghiệp, cây ăn quả, cây rau.

b) Trình bày việc khai thác thế mạnh và hướng phát triển cây trồng của vùng.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 108 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 24.1 là bản đồ "Tự nhiên vùng Trung du và miền núi phía Bắc", thể hiện địa hình, khoáng sản, mạng lưới sông hồ và các yếu tố tự nhiên của vùng gồm các tỉnh Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Yên Bái, Tuyên Quang, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Phú Thọ, Hoà Bình; giáp Trung Quốc ở phía bắc, Lào ở phía tây, Đồng bằng sông Hồng và Vịnh Bắc Bộ ở phía đông, Bắc Trung Bộ ở phía nam. Khung toạ độ khoảng 20°–23°B, 102°–108°Đ; tỉ lệ thanh đo 50–0–50–100 km.

Phân tầng địa hình (nền màu từ nhạt đến đậm theo độ cao tăng dần):
- Dưới 50 m: đồng bằng nhỏ và vùng thấp ven sông.
- 50 – 200 m: đồi trung du.
- 200 – 500 m: đồi núi thấp.
- 500 – 1 000 m: núi trung bình.
- 1 000 – 1 500 m: núi cao.
- 1 500 – 2 000 m: núi rất cao.
- 2 000 – 2 500 m: núi cao trên 2 000 m.
- Trên 2 500 m: đỉnh núi cao nhất (màu đậm nhất, tập trung ở dãy Hoàng Liên Sơn).

Các dãy núi và cánh cung chính (ghi nhãn trực tiếp trên bản đồ):
- Dãy Hoàng Liên Sơn: hướng tây bắc – đông nam, nằm ở phía tây bắc, là dãy cao nhất; đỉnh Pú Si Lung 3 376 m (ghi trực tiếp trên bản đồ), đỉnh Phan-xi-păng 3 147 m (kí hiệu ▲ trong chú giải).
- Dãy Con Voi: song song với Hoàng Liên Sơn, ở phía đông.
- Dãy Pu Bên Đinh: phía tây.
- Dãy Pu Sam Sào: phía tây nam.
- Cánh cung Sông Gâm: đông bắc, lồi về phía đông.
- Cánh cung Ngân Sơn: đông bắc, ngoài Cánh cung Sông Gâm.
- Cánh cung Bắc Sơn: đông bắc, cánh cung ngoài cùng.

Cao nguyên và địa hình tương đối bằng phẳng:
- Cao nguyên Sơn La: trung tâm phía tây nam (độ cao khoảng 500–1 000 m).
- Cao nguyên Mộc Châu: phía nam, tiếp giáp Lào (độ cao khoảng 1 000 m).

Mạng lưới sông chính: Sông Đà và Sông Mã chảy từ tây bắc xuống đông nam; Sông Hồng và Sông Chảy ở phía đông; Sông Lô, Sông Gâm ở vùng đông bắc. Hồ Hoà Bình (hồ nhân tạo lớn) ở phía nam. Rừng (kí hiệu cây xanh) phân bố rộng khắp, đặc biệt dày ở các sườn núi cao.

Khoáng sản thể hiện bằng kí hiệu điểm rải rên toàn vùng (theo chú giải): than đá, than nâu, sắt, man-gan, chì–kẽm, vàng, đồng, thiếc, pi-rít, bô-xít, ni-ken, von-phram, a-pa-tít (mỏ lớn ở Lào Cai), đá quý, đất hiếm, đá vôi, nước khoáng.

Các yếu tố khác: Vườn quốc gia (kí hiệu V vuông) ở nhiều điểm; Cửa khẩu (kí hiệu hình tròn kép) dọc biên giới Trung Quốc và Lào; địa giới hành chính tỉnh/thành phố (đường nét đứt); ranh giới vùng kinh tế–xã hội (đường hồng); biên giới quốc gia (đường chấm–gạch).

Nhìn chung, bản đồ cho thấy địa hình phân hoá rõ rệt: tây bắc núi cao hiểm trở (trên 2 500 m), đông bắc các cánh cung núi thấp hơn, giữa vùng có các cao nguyên và thung lũng sông tương đối bằng phẳng (500–1 000 m) — tạo ra sự phân hoá khí hậu, đất đai theo độ cao, là cơ sở tự nhiên để phát triển cây công nghiệp lâu năm (chè trên đồi thấp có đất feralit), cây ăn quả cận nhiệt – ôn đới (mận, đào, lê trên cao nguyên) và rau vụ đông ôn đới (su su, bắp cải, cà chua ở độ cao trên 600 m).

Hình 24.2 là bản đồ "Khai thác một số thế mạnh chủ yếu của vùng Trung du và miền núi phía Bắc năm 2024", thể hiện sự phân bố các vùng sản xuất nông nghiệp, cây trồng, vật nuôi, khoáng sản và nhà máy điện trên lãnh thổ vùng (các tỉnh Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Yên Bái, Tuyên Quang, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Phú Thọ, Hoà Bình), giáp Trung Quốc ở phía bắc, Lào ở phía tây và Đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ ở phía nam.

Nền màu phân chia các vùng sử dụng đất nông – lâm nghiệp:
- Màu vàng nhạt: vùng trồng cây lương thực, thực phẩm và cây công nghiệp hàng năm (phân bố ở các thung lũng, vùng thấp ven sông).
- Màu cam: vùng trồng cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả (trên các cao nguyên, đồi núi thấp có đất feralit như Mộc Châu – Sơn La, vùng trung du Phú Thọ, Thái Nguyên, Tuyên Quang).
- Màu xanh lá nhạt: vùng nông – lâm kết hợp.
- Màu xanh lá đậm: vùng rừng, chiếm phần lớn diện tích vùng.

Các kí hiệu cây trồng, vật nuôi (thế mạnh nông nghiệp) được đặt tại nơi phân bố chính:
- Chè: tập trung ở Thái Nguyên, Tuyên Quang, Phú Thọ, Mộc Châu (Sơn La), Lào Cai, Yên Bái.
- Cây ăn quả: Sơn La (xoài, nhãn, mận), Lai Châu, Điện Biên (đào, lê), Tuyên Quang, Phú Thọ (cam, quýt, bưởi).
- Cây rau đậu: Sơn La, Phú Thọ, Tuyên Quang (rau cận nhiệt, ôn đới như su su, bắp cải, cà chua, súp lơ, cải thảo).
- Cây dược liệu: Lai Châu, Cao Bằng, Lào Cai (đương quy, đỗ trọng, tam thất, sâm… trồng dưới tán rừng).
- Quế, hồi: Lào Cai, Yên Bái, Lạng Sơn.
- Gia súc lớn: trâu, bò, ngựa phân bố rải rác ở Sơn La, Tuyên Quang, Điện Biên, Lào Cai; bò sữa ở cao nguyên Mộc Châu.

Ngoài ra bản đồ còn thể hiện các điểm khoáng sản (than đá, than nâu, sắt, man-gan, đồng, thiếc, ni-ken, chì – kẽm, vàng, a-pa-tít, đá quý, đất hiếm, đá vôi, nước khoáng), nhà máy thuỷ điện (ngôi sao xanh) và nhiệt điện (ngôi sao đỏ), khu kinh tế cửa khẩu, sông, hồ, cùng mạng lưới giao thông (đường sắt, đường cao tốc, đường ô tô, cảng hàng không nội địa).

Nhìn chung, bản đồ cho thấy vùng có sự đa dạng về cây công nghiệp (chè, quế, hồi), cây ăn quả và cây rau cận nhiệt – ôn đới, phân bố gắn với các cao nguyên, đồi núi thấp có đất feralit và khí hậu phân hoá theo độ cao, tạo cơ sở để chứng minh thế mạnh và hướng khai thác cây trồng của vùng.

Gợi ý trả lời

## a) Chứng minh Trung du và miền núi phía Bắc có thế mạnh để phát triển cây công nghiệp, cây ăn quả, cây rau

Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

- Địa hình và đất: Vùng có diện tích đồi núi rộng lớn, nhiều đồi trung du, núi thấp và cao nguyên tương đối bằng phẳng (cao nguyên Sơn La, Mộc Châu). Đất chủ yếu là đất feralit trên đá phiến, đá vôi và các đá mẹ khác, ngoài ra còn có đất phù sa cổ ở trung du và đất phù sa dọc thung lũng sông — thích hợp trồng cây công nghiệp lâu năm (chè, quế, hồi), cây ăn quả và cây dược liệu.
- Khí hậu: Mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh, lại phân hoá rõ theo độ cao (đai nhiệt đới ở chân núi, đai cận nhiệt và ôn đới trên núi cao). Đây là vùng có mùa đông lạnh nhất cả nước, tạo điều kiện trồng được cây công nghiệp, cây ăn quả, cây rau có nguồn gốc cận nhiệt và ôn đới mà nơi khác khó có (chè, mận, đào, lê, rau vụ đông như su su, bắp cải, cà chua, súp lơ, cải thảo).
- Nguồn nước: Mạng lưới sông ngòi dày (sông Đà, sông Hồng, sông Chảy, sông Lô, sông Gâm…), nhiều hồ (hồ Hoà Bình) cung cấp nước tưới cho cây trồng.

Điều kiện kinh tế – xã hội

- Có truyền thống và kinh nghiệm trồng, chế biến cây công nghiệp (chè Thái Nguyên, Phú Thọ…), cây ăn quả, cây dược liệu lâu đời.
- Dân cư là địa bàn cư trú của nhiều dân tộc, nguồn lao động tại chỗ; cơ sở công nghiệp chế biến, giao thông (đường sắt, cao tốc) và thị trường tiêu thụ (vùng Đồng bằng sông Hồng kề bên, xuất khẩu) ngày càng mở rộng; có chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp miền núi.

→ Nhờ sự phân hoá địa hình, đất feralit và khí hậu phân hoá theo độ cao (có mùa đông lạnh), kết hợp điều kiện kinh tế – xã hội thuận lợi, vùng có đủ cơ sở để phát triển cây công nghiệp (nhất là cây lâu năm), cây ăn quả và cây rau cận nhiệt – ôn đới thành thế mạnh nổi bật (đpcm).

##

b) Việc khai thác thế mạnh và hướng phát triển cây trồng của vùng

Tình hình khai thác (dựa vào hình 24.2 — năm 2024):

- Cây công nghiệp:
+ *Chè* là cây công nghiệp chủ lực, trồng tập trung ở Thái Nguyên, Phú Thọ, Tuyên Quang, Mộc Châu (Sơn La), Yên Bái, Lào Cai; vùng chiếm tỉ trọng diện tích và sản lượng chè lớn nhất cả nước.
+ *Quế, hồi* phát triển ở Lào Cai, Yên Bái, Lạng Sơn.
+ Ngoài ra còn có *cây dược liệu* (đương quy, đỗ trọng, tam thất, sâm…) trồng dưới tán rừng ở Lai Châu, Cao Bằng, Lào Cai.
- Cây ăn quả: đa dạng theo khí hậu từng nơi — mận, đào, lê (cận nhiệt – ôn đới) ở Sơn La, Lai Châu, Điện Biên; xoài, nhãn ở Sơn La; cam, quýt, bưởi ở Tuyên Quang, Phú Thọ.
- Cây rau: rau cận nhiệt – ôn đới (su su, bắp cải, cà chua, súp lơ, cải thảo) trồng ở Sơn La, Phú Thọ, Tuyên Quang, nhất là trên các vùng cao mát mẻ.
- Các vùng chuyên canh gắn với cao nguyên, đồi núi thấp có đất feralit (vùng cam — cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả trên hình 24.2); bước đầu hình thành vùng sản xuất hàng hoá gắn với công nghiệp chế biến.

Hướng phát triển:

- Phát triển cây trồng theo hướng sản xuất hàng hoá, hình thành vùng chuyên canh quy mô lớn (chè, cây ăn quả, cây dược liệu) gắn với công nghiệp chế biến và thị trường.
- Áp dụng khoa học – kĩ thuật, giống mới, quy trình canh tác an toàn (VietGAP, hữu cơ), xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc để nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.
- Đa dạng hoá cây trồng, khai thác lợi thế khí hậu phân hoá theo độ cao để trồng cây cận nhiệt, ôn đới đặc sản; phát triển cây dược liệu dưới tán rừng.
- Gắn trồng trọt với bảo vệ rừng, chống xói mòn đất, nông – lâm kết hợp và phát triển bền vững; mở rộng chế biến, bảo quản và liên kết tiêu thụ, hướng tới xuất khẩu.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.