Giải Câu hỏi trang 37 SGK Địa lí 12
Đề bài
Dựa vào thông tin mục 3 và hình 7.2, hãy:
– Trình bày tình hình phân bố dân cư của nước ta.
– Xác định một số tỉnh, thành phố có mật độ dân số dưới 100 người/km² và một số tỉnh, thành phố có mật độ dân số từ 1 000 người/km² trở lên.
Bản đồ hành chính Việt Nam năm 2024 thể hiện mật độ dân số theo từng tỉnh, thành phố bằng nền màu và quy mô điểm dân cư bằng kí hiệu điểm. Bản chú giải quy định 5 bậc mật độ dân số (đơn vị: người/km²), màu càng đậm mật độ càng cao: (1) Từ 1 000 trở lên – màu đỏ sẫm; (2) Từ 500 đến dưới 1 000 – màu cam đậm; (3) Từ 200 đến dưới 500 – màu cam nhạt; (4) Từ 100 đến dưới 200 – màu vàng nhạt; (5) Dưới 100 – màu vàng rất nhạt. Kí hiệu điểm dân cư (đơn vị: người) gồm 4 cỡ: từ 100 000 trở lên, từ 50 000 đến dưới 100 000, từ 10 000 đến dưới 50 000 và dưới 10 000.
Phân bố mật độ trên bản đồ như sau:
– Các tỉnh, thành phố có mật độ dân số cao nhất (đỏ sẫm, từ 1 000 người/km² trở lên) tập trung ở trung tâm Đồng bằng sông Hồng và vùng Đông Nam Bộ: Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh.
– Vành đai quanh các vùng trên và một số tỉnh đồng bằng ven biển có mật độ khá cao (cam đậm/cam nhạt, từ 200 đến dưới 1 000 người/km²): Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình, Hải Dương, Thanh Hoá, Nghệ An (dải ven biển), Đà Nẵng, các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long như Tiền Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ, Đồng Tháp, An Giang và tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu ở Đông Nam Bộ.
– Phần lớn lãnh thổ còn lại mang màu vàng, mật độ thấp. Các tỉnh miền núi, trung du và cao nguyên có mật độ thấp nhất (vàng rất nhạt, dưới 100 người/km²): ở vùng Trung du và miền núi phía Bắc gồm Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Lào Cai, Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn; ở Tây Nguyên gồm Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng; cùng một số huyện miền núi phía tây của Quảng Trị, Quảng Bình.
Kí hiệu điểm dân cư cho thấy các đô thị lớn (cỡ điểm từ 100 000 người trở lên) tập trung dày ở Đồng bằng sông Hồng (Hà Nội, Hải Phòng), dải ven biển miền Trung (Thanh Hoá, Vinh, Đà Nẵng, Nha Trang) và Đông Nam Bộ – Đồng bằng sông Cửu Long (Thành phố Hồ Chí Minh, Biên Hoà, Cần Thơ); ngược lại ở miền núi phía Bắc và Tây Nguyên các điểm dân cư thưa và quy mô nhỏ.
Bản đồ phản ánh dân cư nước ta phân bố không đều: tập trung đông ở các đồng bằng, ven biển và đô thị lớn; thưa thớt ở miền núi, trung du và cao nguyên. Hai ô phụ ở góc trên bên phải là tháp dân số Việt Nam năm 1979 (đáy rộng, đỉnh nhọn – dân số trẻ) và năm 2024 (đáy thu hẹp, thân và đỉnh mở rộng hơn – dân số đang già hoá).
Gợi ý trả lời
a) Tình hình phân bố dân cư nước ta
Dân cư nước ta phân bố không đều giữa các vùng, giữa đồng bằng với trung du – miền núi và giữa thành thị với nông thôn.
- Phân bố không đều giữa đồng bằng và miền núi, trung du: Dân cư tập trung đông đúc ở các vùng đồng bằng, ven biển và các đô thị lớn — nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi (địa hình bằng phẳng, đất đai màu mỡ, nguồn nước dồi dào), kinh tế phát triển, giao thông và cơ sở hạ tầng thuận tiện. Tiêu biểu là Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ có mật độ dân số cao nhất cả nước. Ngược lại, ở vùng trung du, miền núi và cao nguyên (Trung du và miền núi phía Bắc, Tây Nguyên) dân cư thưa thớt, mật độ thấp do địa hình hiểm trở, giao thông khó khăn, kinh tế kém phát triển hơn.
- Phân bố không đều giữa thành thị và nông thôn: Phần lớn dân cư nước ta vẫn sống ở nông thôn, tỉ lệ dân thành thị tuy đang tăng nhanh nhưng còn thấp. Các đô thị lớn (quy mô dân số từ 100 000 người trở lên) tập trung dày ở Đồng bằng sông Hồng, dải ven biển miền Trung và vùng Đông Nam Bộ – Đồng bằng sông Cửu Long.
- Nguyên nhân: Sự phân bố dân cư chịu tác động tổng hợp của các nhân tố tự nhiên (địa hình, khí hậu, đất, nước…), trình độ phát triển kinh tế, lịch sử khai thác lãnh thổ và chính sách phân bố dân cư, lao động.
- Ảnh hưởng: Phân bố dân cư chưa hợp lí gây khó khăn cho việc sử dụng hợp lí nguồn lao động và khai thác tài nguyên: nơi đồng bằng, đô thị thừa lao động, chịu sức ép về việc làm, nhà ở, môi trường; nơi miền núi giàu tài nguyên lại thiếu lao động. Vì vậy cần tiếp tục điều chỉnh, phân bố lại dân cư và lao động giữa các vùng.
b) Xác định một số tỉnh, thành phố theo mật độ dân số
- Mật độ dân số dưới 100 người/km² (màu vàng rất nhạt): các tỉnh miền núi, trung du và cao nguyên, ví dụ: Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Lào Cai, Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn (Trung du và miền núi phía Bắc); Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng (Tây Nguyên).
- Mật độ dân số từ 1 000 người/km² trở lên (màu đỏ sẫm): Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng (trung tâm Đồng bằng sông Hồng) và Thành phố Hồ Chí Minh (Đông Nam Bộ).
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.