Giải Câu hỏi trang 35 SGK Địa lí 12
Đề bài
Dựa vào thông tin mục 2 và hình 7.2, hãy trình bày cơ cấu dân số của nước ta.
Bảng 7. Cơ cấu dân số theo nhóm tuổi của nước ta giai đoạn 1999 – 2024 (Đơn vị: %)
| Nhóm tuổi | 1999 | 2009 | 2019 | 2024 |
|---|---|---|---|---|
| Dưới 15 tuổi | 33,1 | 24,5 | 24,3 | 23,3 |
| Từ 15 đến 64 tuổi | 61,1 | 69,1 | 68,0 | 67,4 |
| Từ 65 tuổi trở lên | 5,8 | 6,4 | 7,7 | 9,3 |
(Nguồn: Cục Thống kê)
Hình 7.2: Bản đồ dân số Việt Nam năm 2024, thể hiện mật độ dân số theo tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương, điểm dân cư, kèm hai tháp dân số năm 1979 và năm 2024 ở góc trên bên phải.
Chú giải mật độ dân số (đơn vị: người/km²):
- Từ 1 000 trở lên (màu đỏ đậm nhất): tập trung ở Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hà Nam, Nam Định, Thái Bình, Hải Dương, TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương.
- Từ 500 đến dưới 1 000 (màu đỏ): Hải Phòng và một số tỉnh đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ.
- Từ 200 đến dưới 500 (màu cam): phần lớn các tỉnh Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ, một số tỉnh đồng bằng sông Cửu Long.
- Từ 100 đến dưới 200 (màu vàng): một số tỉnh Trung du và miền núi Bắc Bộ, Tây Nguyên, một số tỉnh đồng bằng sông Cửu Long.
- Dưới 100 (màu vàng nhạt nhất): hầu hết các tỉnh miền núi phía Bắc (Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn) và Tây Nguyên (Kon Tum, Đắk Nông).
Chú giải điểm dân cư (đơn vị: người):
- Từ 100 000 trở lên: ký hiệu ô vuông lớn — Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ và một số thành phố lớn.
- Từ 50 000 đến dưới 100 000: ký hiệu ô vuông vừa.
- Từ 10 000 đến dưới 50 000: ký hiệu ô vuông nhỏ.
- Dưới 10 000: ký hiệu chấm nhỏ.
Tháp dân số Việt Nam năm 1979 và năm 2024 (chèn góc trên bên phải bản đồ):
- Hai tháp đặt cạnh nhau, cùng cấu trúc: trục hoành thể hiện tỉ lệ người theo nhóm tuổi trong tổng số dân (%), chia đôi NAM (bên trái) và NỮ (bên phải); trục tung thể hiện nhóm tuổi theo khoảng 5 năm một nhóm, từ nhóm thấp nhất đến 80 tuổi trở lên.
- Năm 1979: tháp hình tam giác mở rộng ở đáy, thu hẹp nhanh lên phía đỉnh — đặc trưng của cơ cấu dân số trẻ với tỉ lệ nhóm tuổi nhỏ (0–14) rất cao.
- Năm 2024: đáy tháp thu hẹp hơn, phần giữa (nhóm tuổi lao động 25–54) phình rộng rõ rệt — đặc trưng của cơ cấu dân số vàng; phần đỉnh tháp (từ 65 tuổi trở lên) rộng hơn so với năm 1979, phản ánh xu hướng già hoá dân số.
Gợi ý trả lời
Cơ cấu dân số nước ta được xem xét theo hai tiêu chí chính là theo nhóm tuổi và theo giới tính; đồng thời phản ánh rõ xu hướng biến đổi từ dân số trẻ sang cơ cấu "dân số vàng" và bắt đầu già hoá.
a) Cơ cấu dân số theo nhóm tuổi (dựa vào Bảng 7 và tháp dân số hình 7.2)
- Cơ cấu theo nhóm tuổi của nước ta đang biến đổi theo hướng tích cực nhưng cũng bộc lộ xu hướng già hoá. Giai đoạn 1999 – 2024:
+ Nhóm dưới 15 tuổi giảm mạnh và liên tục: từ (1999) xuống còn (2024), giảm .
+ Nhóm từ 15 đến 64 tuổi (trong độ tuổi lao động) chiếm tỉ trọng cao nhất và có xu hướng tăng: từ (1999) lên (2024), tăng .
+ Nhóm từ 65 tuổi trở lên tăng liên tục: từ (1999) lên (2024), tăng .
- Như vậy, nước ta đang trong thời kì cơ cấu "dân số vàng" (tỉ lệ nhóm tuổi lao động 15 – 64 rất lớn, chiếm khoảng hai phần ba dân số), tạo nguồn lao động dồi dào, thuận lợi cho phát triển kinh tế.
- So sánh hai tháp dân số: năm 1979 tháp có đáy rộng, đỉnh nhọn → cơ cấu dân số trẻ; năm 2024 đáy thu hẹp, thân (nhóm tuổi lao động) phình rộng, đỉnh mở rộng hơn → thể hiện cơ cấu dân số vàng và xu hướng già hoá dân số (tỉ lệ người từ 65 tuổi trở lên tăng).
b) Cơ cấu dân số theo giới tính
- Cơ cấu giới tính của nước ta khá cân bằng và đang tiến tới cân bằng hơn; tỉ số giới tính (số nam so với 100 nữ) nhìn chung xấp xỉ 100.
- Tuy nhiên, tỉ số giới tính khi sinh còn mất cân bằng (số bé trai nhiều hơn số bé gái so với mức sinh học bình thường), là vấn đề cần quan tâm điều chỉnh.
c) Nhận xét chung
- Nước ta có cơ cấu dân số đang chuyển dịch: từ dân số trẻ sang cơ cấu dân số vàng, đồng thời bắt đầu bước vào giai đoạn già hoá.
- Đặc điểm này vừa tạo lợi thế về nguồn lao động, vừa đặt ra thách thức về giải quyết việc làm, nâng cao chất lượng lao động và chăm sóc người cao tuổi trong tương lai.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.