Giải Câu hỏi trang 22 SGK Địa lí 12
Đề bài
Dựa vào thông tin mục 1 và hình 3.2, hãy trình bày đặc điểm tự nhiên của miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ.
Bản đồ tự nhiên miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ, trải trong khoảng kinh độ 104°Đ–108°Đ và vĩ độ 20°B đến hơn 23°B (chí tuyến Bắc đi qua rìa phía bắc). Miền giáp Trung Quốc ở phía bắc, giáp Lào ở phía tây, giáp Vịnh Bắc Bộ ở phía đông và đông nam; ranh giới với miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ là đường đứt màu hồng chạy dọc dãy Con Voi – sông Hồng theo hướng tây bắc – đông nam.
Địa hình (thang phân tầng độ cao từ dưới 50 m đến trên 2 000 m): Chủ yếu là đồi núi thấp, cao ở phía bắc và tây bắc rồi thấp dần về phía đông nam ra Đồng bằng sông Hồng và biển. Các đỉnh/điểm độ cao tiêu biểu: núi Tây Côn Lĩnh 2 419 m, núi Kiều Liêu Ti 2 402 m, núi Phu Tha Ca 2 274 m (vùng Cao nguyên Đồng Văn ở cực bắc), núi Tam Đảo 1 591 m, núi Mẫu Sơn 1 541 m, núi Nam Châu Lãnh 1 507 m. Nổi bật là bốn cánh cung núi mở rộng về phía bắc và chụm lại ở khối Tam Đảo: Cánh cung Sông Gâm, Cánh cung Ngân Sơn, Cánh cung Bắc Sơn và Cánh cung Đông Triều; xen giữa có nhiều địa hình các-xtơ (đá vôi) ở Tuyên Quang, Lạng Sơn, Cao Bằng. Ven biển Quảng Ninh bờ biển khúc khuỷu nhiều vịnh, đảo: Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long, đảo Cái Bầu, đảo Cát Bà, quần đảo Cô Tô, đảo Trà Cổ, đảo Bạch Long Vĩ.
Sông ngòi: Các sông lớn sông Hồng, sông Chảy, sông Đà chảy hướng tây bắc – đông nam; khu vực Đông Bắc có sông Lô, sông Gâm, sông Cầu, sông Lục Nam, sông Bằng Giang chảy theo hướng vòng cung. Có các hồ Thác Bà, hồ Hoà Bình, hồ Ba Bể; cửa sông lớn như Ba Lạt (châu thổ sông Hồng).
Khoáng sản (phong phú): than đá ở Quảng Ninh (Mạo Khê, Cẩm Phả) và Thái Nguyên; than nâu ở đồng bằng sông Hồng; sắt ở Thái Nguyên (Trại Cau), Tuyên Quang; chì – kẽm, thiếc (Tĩnh Túc – Cao Bằng); bô-xít, man-gan, đồng, đá quý (Lục Yên), sét – cao lanh, nước khoáng; khí tự nhiên ở bể Sông Hồng.
Sinh vật: rừng thường xanh, rừng cận nhiệt, trảng cỏ – cây bụi và rừng ngập mặn ven biển. Nhiều vườn quốc gia và khu bảo tồn: Ba Bể, Tam Đảo, Cát Bà, Cúc Phương, Xuân Thuỷ, cùng khu dự trữ sinh quyển thế giới (Cát Bà, Châu thổ sông Hồng). Động vật tiêu biểu: khỉ, voọc, sơn dương, lợn rừng, công, rùa – đồi mồi, cá, tôm, mực.
Khí hậu – gió mùa: mũi tên màu xanh (gió mùa đông) thổi từ phía bắc và đông bắc tràn thẳng vào miền tạo mùa đông lạnh; mũi tên màu đỏ (gió mùa hạ) thổi từ phía nam và đông nam qua Vịnh Bắc Bộ vào đất liền.
Gợi ý trả lời
Khái quát vị trí, phạm vi:
Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ bao gồm vùng đồi núi tả ngạn sông Hồng và khu Đồng bằng Bắc Bộ. Ranh giới phía tây và tây nam của miền là tả ngạn sông Hồng và rìa phía tây, tây nam Đồng bằng Bắc Bộ (chạy dọc dãy Con Voi theo hướng tây bắc – đông nam). Miền giáp Trung Quốc ở phía bắc, giáp Lào ở phía tây và giáp Vịnh Bắc Bộ ở phía đông, đông nam.
Đặc điểm tự nhiên của miền thể hiện rõ ở các thành phần: địa hình, khí hậu, sông ngòi, khoáng sản và sinh vật.
a) Địa hình:
- Chủ yếu là đồi núi thấp, độ cao trung bình phần lớn dưới 1 000 m; địa hình cao ở phía bắc và tây bắc rồi thấp dần về phía đông nam ra Đồng bằng sông Hồng và biển.
- Hướng núi vòng cung là nét nổi bật với bốn cánh cung lớn mở rộng về phía bắc và đông, chụm lại ở khối núi Tam Đảo: cánh cung Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn và Đông Triều. Một số đỉnh cao tiêu biểu: Tây Côn Lĩnh (2 419 m), Kiều Liêu Ti (2 402 m), Tam Đảo (1 591 m), Mẫu Sơn (1 541 m).
- Có nhiều địa hình các-xtơ (núi đá vôi) ở Tuyên Quang, Cao Bằng, Lạng Sơn.
- Vùng ven biển Quảng Ninh bờ biển khúc khuỷu, nhiều vịnh, đảo và quần đảo (Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long, đảo Cái Bầu, Cô Tô...); phía nam là Đồng bằng Bắc Bộ (đồng bằng sông Hồng) rộng, bằng phẳng.
b) Khí hậu:
- Mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh nhất cả nước. Do các cánh cung mở rộng về phía bắc và đông bắc nên gió mùa Đông Bắc tràn sâu vào miền, làm mùa đông đến sớm, kết thúc muộn, nhiệt độ hạ thấp.
- Mùa hạ nóng ẩm, mưa nhiều do gió mùa hạ từ phía nam và đông nam qua Vịnh Bắc Bộ thổi vào; thời tiết thường biến động, chịu ảnh hưởng của bão.
c) Sông ngòi:
- Mạng lưới sông ngòi dày đặc. Hướng chảy chủ yếu là tây bắc – đông nam (sông Hồng, sông Chảy, sông Đà) và hướng vòng cung ở khu Đông Bắc (sông Lô, sông Gâm, sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam, sông Bằng Giang).
- Chế độ nước theo mùa, thất thường; có các hồ lớn (Ba Bể, Hoà Bình, Thác Bà) và cửa sông lớn như Ba Lạt.
d) Khoáng sản:
- Giàu và phong phú bậc nhất cả nước: than đá (Quảng Ninh – Mạo Khê, Cẩm Phả; Thái Nguyên), than nâu ở đồng bằng sông Hồng; sắt (Thái Nguyên, Tuyên Quang); chì – kẽm, thiếc (Tĩnh Túc – Cao Bằng); bô-xít, man-gan, đồng, đá quý (Lục Yên), sét – cao lanh, nước khoáng; khí tự nhiên ở bể Sông Hồng.
e) Sinh vật:
- Thực vật tiêu biểu là rừng thường xanh nhiệt đới, xuất hiện các loài cây cận nhiệt (dẻ, re...) và ôn đới trên núi cao do mùa đông lạnh; ven biển có rừng ngập mặn, trảng cỏ – cây bụi.
- Có nhiều vườn quốc gia, khu bảo tồn và khu dự trữ sinh quyển thế giới (Ba Bể, Tam Đảo, Cát Bà, Cúc Phương, Xuân Thuỷ, Châu thổ sông Hồng). Động vật tiêu biểu: khỉ, voọc, sơn dương, lợn rừng, công; vùng biển giàu cá, tôm, mực, đồi mồi.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.