Giải Câu hỏi trang 20 SGK Địa lí 12
Đề bài
Dựa vào thông tin mục 3 và hình 3.1, hãy chứng minh sự phân hoá thiên nhiên theo độ cao ở nước ta.
Hình 3.1 là bản đồ địa lí tự nhiên Việt Nam, thể hiện toàn bộ lãnh thổ đất liền và vùng biển nước ta cùng các nước lân cận (Trung Quốc ở phía bắc; Lào, Thái Lan, Cam-pu-chia ở phía tây; Ma-lai-xi-a, Bru-nây, Phi-líp-pin, In-đô-nê-xi-a ở phía nam và đông nam), khung toạ độ từ khoảng 104°Đ đến 116°Đ và từ khoảng 4°B đến trên 22°B. Bản đồ dùng thang màu phân tầng độ cao để diễn tả sự phân hoá địa hình theo độ cao — đây là dữ kiện chính để chứng minh thiên nhiên phân hoá theo độ cao.
Thang PHÂN TẦNG ĐỘ CAO (từ thấp đến cao, đơn vị mét): 0 – 50 – 200 – 500 – 1 000 – 1 500 – 2 000 – 2 500 – trên 2 500 m. Thang PHÂN TẦNG ĐỘ SÂU của biển (mét): 0 – 20 – 50 – 100 – 200 – 1 000 – 1 500 – 2 000 – 4 000 – dưới 4 000 m.
Sự phân bố địa hình theo độ cao đọc được trên bản đồ:
- Khối núi cao nhất, màu nâu đỏ ứng với bậc trên 2 000 – trên 2 500 m, tập trung ở Tây Bắc dọc dãy Hoàng Liên Sơn (có đỉnh Phan-xi-păng, điểm độ cao cao nhất cả nước), kéo dài theo hướng tây bắc – đông nam giáp biên giới Việt – Trung và Việt – Lào.
- Vùng núi trung bình và cao (màu cam – nâu nhạt, bậc 1 000 – 2 000 m) phân bố ở Đông Bắc, dọc dãy Trường Sơn Bắc và Trường Sơn Nam, với các đỉnh và khối núi như Ngọc Linh, các cao nguyên Kon Tum, Đắk Lắk, Lâm Viên ở Tây Nguyên.
- Vùng đồi núi thấp (màu vàng – vàng nhạt, bậc 200 – 1 000 m) chiếm phần lớn diện tích, chuyển tiếp giữa miền núi và đồng bằng.
- Đồng bằng và vùng đất thấp (màu xanh lục, bậc 0 – 200 m) tập trung ở Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long và dải đồng bằng ven biển miền Trung.
Như vậy trên cùng lãnh thổ, độ cao địa hình thay đổi liên tục từ 0 m ở đồng bằng ven biển lên trên 2 500 m ở các đỉnh núi cao, tạo cơ sở cho sự phân hoá thành các đai cao (đai nhiệt đới gió mùa ở chân núi, đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi, và đai ôn đới gió mùa trên núi ở nơi cao trên 2 600 m như dãy Hoàng Liên Sơn).
Ngoài thang độ cao, bản đồ còn có các kí hiệu (chú giải): điểm độ cao, sông, hồ, san hô; hướng gió và dòng biển gồm gió mùa hạ (mũi tên đỏ), gió mùa đông (mũi tên xanh), gió Tây khô nóng, dòng biển mùa hạ (đỏ) và dòng biển mùa đông (xanh); thủ đô Hà Nội (ngôi sao đỏ) và biên giới quốc gia. Kí hiệu khoáng sản: dầu mỏ, khí tự nhiên, than đá, than bùn, sắt, man-gan, ti-tan, vàng, đồng, thiếc, bô-xít, a-pa-tít, đá quý, đá vôi, sét – cao lanh, nước khoáng. Kí hiệu thảm thực vật: rừng thường xanh, rừng rụng lá, rừng cận nhiệt, trảng cỏ – cây bụi, rừng ngập mặn. Bản đồ cũng thể hiện quần đảo Hoàng Sa (TP. Đà Nẵng) và quần đảo Trường Sa (tỉnh Khánh Hoà), Vịnh Bắc Bộ, Vịnh Thái Lan và Biển Đông. Tỉ lệ khoảng cách: thước tỉ lệ 100 – 0 – 100 – 200 km.
Gợi ý trả lời
Mở đầu: Do địa hình nước ta phần lớn là đồi núi và độ cao thay đổi liên tục từ 0 m ở đồng bằng ven biển lên trên 2 500 m ở các đỉnh núi cao (đọc được qua thang phân tầng độ cao của hình 3.1: 0 – 50 – 200 – 500 – 1 000 – 1 500 – 2 000 – 2 500 – trên 2 500 m), nên nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm, đất và sinh vật cũng thay đổi theo độ cao, tạo nên sự phân hoá thiên nhiên theo độ cao thành ba đai cao.
a) Đai nhiệt đới gió mùa
- Độ cao: ở miền Bắc lên đến 600 – 700 m, ở miền Nam lên đến 900 – 1 000 m (ứng với vùng đồng bằng, đồi và núi thấp – màu xanh lục, vàng trên bản đồ).
- Khí hậu: mang tính chất nhiệt đới rõ rệt, mùa hạ nóng (nhiệt độ trung bình tháng trên 25 °C), độ ẩm thay đổi tuỳ nơi từ khô đến ẩm ướt.
- Đất: gồm hai nhóm – đất phù sa (ở đồng bằng) chiếm gần 24% diện tích đất cả nước và đất feralit vùng đồi núi thấp chiếm hơn 60%.
- Sinh vật: hệ sinh thái rừng nhiệt đới ẩm lá rộng thường xanh và các hệ sinh thái rừng nhiệt đới gió mùa (rừng thường xanh, rừng rụng lá, rừng ngập mặn, trảng cỏ – cây bụi như kí hiệu thảm thực vật trên bản đồ).
b) Đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi
- Độ cao: ở miền Bắc từ 600 – 700 m, ở miền Nam từ 900 – 1 000 m lên đến 2 600 m (ứng với vùng núi trung bình và cao 1 000 – 2 000 m, màu cam – nâu nhạt ở Đông Bắc, Trường Sơn, các cao nguyên Tây Nguyên như Kon Tum, Lâm Viên).
- Khí hậu: mát mẻ, không có tháng nào nhiệt độ trên 25 °C, mưa nhiều hơn, độ ẩm tăng.
- Đất và sinh vật:
+ Ở độ cao 600/700 m – 1 600/1 700 m: khí hậu mát, đất feralit có mùn; rừng cận nhiệt đới lá rộng và lá kim.
+ Ở độ cao trên 1 600 – 1 700 m: khí hậu lạnh hơn, đất mùn; rừng phát triển kém, xuất hiện các loài cây ôn đới và chim di cư.
c) Đai ôn đới gió mùa trên núi
- Độ cao: từ 2 600 m trở lên, chỉ có ở vùng núi cao nhất nước ta là dãy Hoàng Liên Sơn (Tây Bắc, có đỉnh Phan-xi-păng – điểm cao nhất cả nước, ứng với bậc màu nâu đỏ trên 2 500 m trên bản đồ).
- Khí hậu: mang tính chất ôn đới, quanh năm nhiệt độ dưới 15 °C, mùa đông xuống dưới 5 °C.
- Đất và sinh vật: đất mùn thô; thực vật là các loài ôn đới như đỗ quyên, lãnh sam, thiết sam.
Kết luận: Chính sự thay đổi độ cao địa hình từ đồng bằng (0 m) đến đỉnh núi cao (trên 2 600 m) đã kéo theo sự thay đổi của khí hậu, đất và sinh vật, hình thành ba đai cao nối tiếp nhau → chứng tỏ thiên nhiên nước ta có sự phân hoá đa dạng theo độ cao (đpcm).
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.