Giải Câu hỏi trang 54 SGK Địa lí 12

Gợi ý trả lời

Phân tích các thế mạnh và hạn chế của điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên đối với phát triển nông nghiệp ở nước ta

Nông nghiệp chịu ảnh hưởng trực tiếp của các điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên, chủ yếu là: địa hình và đất, khí hậu, nguồn nước và sinh vật.

a) Địa hình và đất

- *Thế mạnh:*
+ Nước ta có nhiều loại đất, trong đó hai nhóm đất có ý nghĩa lớn nhất là đất feralit ở miền núi, trung du và đất phù sa ở đồng bằng.
+ Đất feralit phân bố ở các vùng đồi núi (chiếm phần lớn diện tích), kết hợp với địa hình đồi núi thấp, các cao nguyên, bán bình nguyên rộng lớn → thuận lợi hình thành các vùng chuyên canh cây công nghiệp lâu năm (cà phê, cao su, chè, hồ tiêu…), cây ăn quả và phát triển chăn nuôi gia súc lớn, trồng rừng.
+ Đất phù sa tập trung ở các đồng bằng (lớn nhất là Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long), địa hình bằng phẳng → thuận lợi phát triển cây lương thực (nhất là lúa nước), cây thực phẩm, cây công nghiệp hằng năm và nuôi trồng thủy sản.

- *Hạn chế:*
+ Địa hình đồi núi dễ bị xói mòn, rửa trôi, sạt lở, gây khó khăn cho canh tác và làm suy thoái đất.
+ Nhiều diện tích đất bị bạc màu, nhiễm phèn, nhiễm mặn (nhất là ở Đồng bằng sông Cửu Long), đất bị thoái hóa → hạn chế việc mở rộng và nâng cao hiệu quả sản xuất.

b) Khí hậu

- *Thế mạnh:*
+ Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, nguồn nhiệt và ẩm dồi dào → cây trồng, vật nuôi sinh trưởng nhanh, có thể tăng vụ, xen canh, thâm canh.
+ Khí hậu phân hóa đa dạng theo chiều bắc – nam, theo độ cao và theo mùa → cơ cấu cây trồng, vật nuôi đa dạng, vừa có sản phẩm nhiệt đới, vừa có sản phẩm cận nhiệt và ôn đới.

- *Hạn chế:*
+ Nhiều thiên tai và diễn biến thất thường: bão, lũ lụt, hạn hán, rét đậm rét hại, sương muối…
+ Khí hậu nóng ẩm tạo điều kiện cho sâu bệnh, dịch bệnh phát triển, gây khó khăn cho sản xuất và làm giảm năng suất, chất lượng nông sản.

c) Nguồn nước

- *Thế mạnh:*
+ Mạng lưới sông ngòi dày đặc, nhiều hồ, đầm cùng nguồn nước ngầm phong phú → bảo đảm nước tưới cho sản xuất nông nghiệp và cung cấp mặt nước, nguồn lợi cho nuôi trồng, đánh bắt thủy sản.

- *Hạn chế:*
+ Chế độ nước phân hóa theo mùa (mùa lũ – mùa cạn) gây ngập úng vào mùa mưa và thiếu nước, khô hạn, xâm nhập mặn vào mùa khô.
+ Một số nơi nguồn nước bị ô nhiễm, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và thủy sản.

d) Sinh vật

- *Thế mạnh:*
+ Nguồn gen cây trồng, vật nuôi đa dạng, nhiều giống có giá trị; diện tích rừng và các đồng cỏ tự nhiên → cơ sở để thuần dưỡng, lai tạo giống và phát triển chăn nuôi, trồng rừng.
+ Vùng biển rộng, nguồn lợi sinh vật biển phong phú → thuận lợi cho đánh bắt và nuôi trồng thủy sản.

- *Hạn chế:*
+ Nhiều nguồn gen quý đang bị suy giảm, một số loài có nguy cơ cạn kiệt do khai thác quá mức và môi trường sống bị thu hẹp.

Kết luận: Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên nước ta tạo nhiều thế mạnh để phát triển một nền nông nghiệp nhiệt đới với cơ cấu sản phẩm đa dạng, có khả năng thâm canh, tăng vụ và hình thành các vùng chuyên canh. Tuy nhiên cũng còn nhiều hạn chế (thiên tai, dịch bệnh, suy thoái đất và nguồn nước, biến đổi khí hậu) đòi hỏi phải khai thác hợp lí và sử dụng bền vững.