Sách giáo khoa Địa lí 10

Giải Câu hỏi trang 23 SGK Địa lí 10

Bài 6. Thạch quyển. Thuyết kiến tạo mảng   Gợi ý trả lời

Đề bài

1. Dựa vào hình 6.2, hãy xác định các mảng kiến tạo của Trái Đất.

2. Dựa vào thông tin trong mục 2, hãy trình bày nội dung chính của thuyết kiến tạo mảng.

Gợi ý trả lời

1. Xác định các mảng kiến tạo của Trái Đất (dựa vào hình 6.2)

Thạch quyển không phải là một khối liên tục mà bị tách vỡ thành các mảng kiến tạo. Quan sát hình 6.2 (Lược đồ các mảng kiến tạo của Trái Đất), có thể xác định được các mảng sau:

- Bảy mảng kiến tạo lớn: mảng Thái Bình Dương, mảng Âu – Á, mảng Ấn Độ – Ô-xtrây-li-a, mảng Phi, mảng Bắc Mỹ, mảng Nam Mỹ và mảng Nam Cực.
- Một số mảng nhỏ: mảng Phi-líp-pin, mảng Na-xca, mảng Cô-cốt, mảng Ca-ri-bê, mảng A-rập…

Các mảng này bao gồm cả phần lục địa và phần đáy đại dương. Riêng mảng Thái Bình Dương gần như chỉ gồm phần đại dương nên trên lược đồ nó xuất hiện ở cả hai rìa (rìa trái và rìa phải) của phép chiếu. Giữa các mảng có các đường ranh giới: đường màu đỏ là nơi hai mảng xô vào nhau, đường màu xanh tím là nơi hai mảng tách xa nhau; mũi tên chỉ hướng di chuyển của các mảng.

2. Nội dung chính của thuyết kiến tạo mảng (dựa vào thông tin mục 2)

- Thạch quyển được cấu tạo bởi các mảng kiến tạo. Trên Trái Đất có 7 mảng kiến tạo lớn và một số mảng nhỏ. Mỗi mảng thường gồm cả phần lục địa và phần đáy đại dương, nhưng cũng có mảng chỉ có phần đại dương (như mảng Thái Bình Dương).

- Các mảng kiến tạo nhẹ, nổi trên lớp vật chất quánh dẻo thuộc phần trên của lớp man-ti. Chúng không đứng yên mà dịch chuyển trên lớp quánh dẻo này. Nguyên nhân của sự dịch chuyển là do hoạt động của các dòng đối lưu vật chất quánh dẻo và có nhiệt độ cao trong tầng man-ti trên.

- Trong khi dịch chuyển, các mảng kiến tạo có thể tách rời nhau hoặc xô vào nhau.

- Các mảng kiến tạo tiếp xúc, tác động với nhau tạo thành các ranh giới (vùng tiếp xúc) khác nhau:
+ Tiếp xúc tách giãn: khi hai mảng tách xa nhau, vật chất nóng chảy (mác-ma) trào lên tạo thành dãy núi ngầm, kèm theo hiện tượng động đất, núi lửa… (ví dụ: sống núi ngầm giữa Đại Tây Dương).
+ Tiếp xúc dồn ép (xô vào nhau): khi hai mảng xô vào nhau, chúng dồn ép, uốn nếp các lớp đất đá lên khỏi mặt đất tạo thành các dãy núi cao (ví dụ: dãy Hi-ma-lay-a hình thành do mảng Ấn Độ – Ô-xtrây-li-a xô vào mảng Âu – Á), sinh ra động đất, núi lửa…

- Như vậy, vùng tiếp xúc giữa các mảng kiến tạo chính là những vùng không ổn định của vỏ Trái Đất, thường xảy ra động đất, núi lửa và hình thành các dạng địa hình lớn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.