Sách bài tập Vật lí 10

Giải II.9 trang 24 SBT Vật lí 10

Bài tập cuối chương II. Động học   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một con tàu chiến ở bên này ngọn núi trên một hòn đảo, bắn một viên đạn với vận tốc ban đầu 250 m/s theo phương nghiêng góc 75° so với mặt nước biển tới đích là một con tàu khác nằm ở phía bên kia ngọn núi. Biết vị trí của hai con tàu và độ cao của ngọn núi được mô tả như Hình II.5. Hỏi viên đạn có qua được đỉnh núi không và có rơi trúng con tàu kia không?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 24 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình vẽ ngọn núi cao 1 800 m. Tàu chiến (bên bắn) nằm ở mặt nước biển bên trái, cách chân đỉnh núi (theo phương ngang) 2 500 m. Tàu đích nằm ở mặt nước biển bên phải, cách chân đỉnh núi (theo phương ngang) 600 m. Viên đạn được bắn từ tàu bên trái theo quỹ đạo parabol vượt qua đỉnh núi về phía tàu bên phải. Như vậy khoảng cách ngang giữa hai tàu là 2 500 m + 600 m = 3 100 m, đỉnh núi cao 1 800 m so với mặt nước biển.

Lời giải

Chọn hệ trục tọa độ Oxy với gốc O tại điểm bắn (vị trí tàu chiến), trục OxOx nằm ngang chiều dương hướng về phía ngọn núi, trục OyOy thẳng đứng chiều dương hướng lên. Lấy g=10 m/s2g = 10\,\text{m/s}^2.

Thành phần vận tốc ban đầu:

v0x=v0cos⁡75°≈250×0,259≈64,7 m/sv_{0x} = v_0\cos 75° \approx 250 \times 0{,}259 \approx 64{,}7\,\text{m/s}

v0y=v0sin⁡75°≈250×0,966≈241,5 m/sv_{0y} = v_0\sin 75° \approx 250 \times 0{,}966 \approx 241{,}5\,\text{m/s}

Phương trình chuyển động:

x=(250cos⁡75°)t,y=(250sin⁡75°)t−12⋅10⋅t2x = (250\cos 75°)t, \qquad y = (250\sin 75°)t - \dfrac{1}{2}\cdot 10\cdot t^2

Phương trình quỹ đạo (khử tt):

y=xtan⁡α−g x22v02cos⁡2αy = x\tan\alpha - \dfrac{g\,x^2}{2v_0^2\cos^2\alpha}

a) Viên đạn có qua được đỉnh núi không?

Đỉnh núi cách điểm bắn theo phương ngang x1=2 500 mx_1 = 2\,500\,\text{m}, cao H=1 800 mH = 1\,800\,\text{m} so với mặt biển.

Độ cao của viên đạn khi bay tới vị trí ngang của đỉnh núi:

y1=x1tan⁡75°−g x122v02cos⁡275°y_1 = x_1\tan 75° - \dfrac{g\,x_1^2}{2v_0^2\cos^2 75°}

Dùng tan⁡75°=2+3\tan 75° = 2 + \sqrt{3} và cos⁡275°=2−34\cos^2 75° = \dfrac{2-\sqrt{3}}{4}:

y1=2500(2+3)−10×25002×42×2502×(2−3)=2500(2+3)−20002−3y_1 = 2500(2+\sqrt{3}) - \dfrac{10 \times 2500^2 \times 4}{2 \times 250^2 \times (2-\sqrt{3})} = 2500(2+\sqrt{3}) - \dfrac{2000}{2-\sqrt{3}}

Vì (2−3)(2+3)=1(2-\sqrt{3})(2+\sqrt{3}) = 1 nên 20002−3=2000(2+3)\dfrac{2000}{2-\sqrt{3}} = 2000(2+\sqrt{3}), do đó:

y1=500(2+3)=1000+5003≈1 866 my_1 = 500(2+\sqrt{3}) = 1000 + 500\sqrt{3} \approx 1\,866\,\text{m}

Vì y1≈1 866 m>1 800 my_1 \approx 1\,866\,\text{m} > 1\,800\,\text{m} nên viên đạn bay qua được đỉnh núi (cao hơn đỉnh núi khoảng 66 m66\,\text{m}).

b) Viên đạn có rơi trúng con tàu kia không?

Tàu đích nằm trên mặt biển, cách điểm bắn theo phương ngang:

x2=2 500+600=3 100 mx_2 = 2\,500 + 600 = 3\,100\,\text{m}

Tầm bay xa của viên đạn (khi đạn trở về mặt biển, y=0y = 0):

L=v02sin⁡2αg=2502×sin⁡150°10=62 500×0,510=3 125 mL = \dfrac{v_0^2\sin 2\alpha}{g} = \dfrac{250^2 \times \sin 150°}{10} = \dfrac{62\,500 \times 0{,}5}{10} = 3\,125\,\text{m}

Vì L=3 125 m>x2=3 100 mL = 3\,125\,\text{m} > x_2 = 3\,100\,\text{m} nên khi bay qua vị trí tàu đích viên đạn vẫn còn ở trên không, rồi rơi xuống biển ở điểm cách tàu đích 3 125−3 100=25 m3\,125 - 3\,100 = 25\,\text{m} về phía sau. Vậy viên đạn không rơi trúng con tàu kia.

Kết luận: Viên đạn qua được đỉnh núi nhưng bắn quá tầm, rơi xuống biển sau tàu đích khoảng 25 m25\,\text{m}, không trúng tàu.

Đáp số

Viên đạn qua được đỉnh núi: tại vị trí ngang của đỉnh núi, đạn ở độ cao y1=1000+5003≈1 866 m>1 800 my_1 = 1000 + 500\sqrt{3} \approx 1\,866\,\text{m} > 1\,800\,\text{m}Viên đạn không rơi trúng tàu đích: tầm bay xa L=3 125 m>3 100 mL = 3\,125\,\text{m} > 3\,100\,\text{m}, đạn rơi xuống biển sau tàu khoảng 25 m25\,\text{m}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.