Giải Bài 12 trang 73 SBT Toán 9
Đề bài
Cho tam giác nhọn và điểm nằm giữa và . Gọi và lần lượt là chân đường vuông góc hạ từ xuống và .
a) Gọi và lần lượt là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác và tam giác . Chứng minh rằng hai đường tròn và tiếp xúc ngoài với nhau.
b) Giả sử là một điểm tuỳ ý khác , nằm giữa và ; gọi là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác . Chứng minh rằng hai đường tròn và cắt nhau.
Lời giải
## Phân tích chung
Vì tại nên ; vì tại nên .
## a) Hai đường tròn và tiếp xúc ngoài
Xác định . Tam giác vuông tại (do ). Trong tam giác vuông, cạnh huyền là đường kính của đường tròn ngoại tiếp, nên là đường kính của . Do đó tâm là trung điểm của và bán kính
Xác định . Tương tự, tam giác vuông tại (do ), nên là đường kính của . Vậy tâm là trung điểm của và bán kính
Vị trí của . Cả và đều nằm trên đường thẳng . Vì nằm giữa và nên trên tia ta có thứ tự , tức nằm giữa và . Khi đó
Kết luận. Khoảng cách hai tâm bằng tổng hai bán kính:
nên hai đường tròn và tiếp xúc ngoài với nhau. Điểm tiếp xúc nằm trên đoạn , cách một khoảng , chính là điểm . Vậy và tiếp xúc ngoài tại (đpcm).
##
b) Hai đường tròn và cắt nhau
Đường tròn ngoại tiếp tam giác nên đi qua và ; đường tròn (đường kính ) cũng đi qua . Vậy và có chung điểm .
Hai đường tròn có chung một điểm thì chỉ có thể xảy ra một trong hai khả năng: *tiếp xúc tại * (chỉ chung mình ), hoặc *cắt nhau tại hai điểm*. Hơn nữa, hai đường tròn qua tiếp xúc tại khi và chỉ khi hai tâm cùng với thẳng hàng (vì điểm tiếp xúc luôn nằm trên đường nối tâm). Ta sẽ chứng tỏ không thẳng hàng.
* là trung điểm nên ; lại có . Do đó đường thẳng chính là đường thẳng . Vậy thẳng hàng khi và chỉ khi .
* là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác nên nằm trên đường trung trực của . Vì nằm trên , đường trung trực của vuông góc với và cắt đúng tại trung điểm của . Do đó khi và chỉ khi .
* nghĩa là tâm đường tròn ngoại tiếp là trung điểm , tức là đường kính của , tương đương , tức hay . Điều này xảy ra khi và chỉ khi là chân đường vuông góc hạ từ xuống , tức .
Theo giả thiết , nên , suy ra , do đó , nghĩa là không thẳng hàng.
Vậy hai đường tròn và có chung điểm nhưng không tiếp xúc tại , nên chúng cắt nhau tại hai điểm phân biệt (đpcm).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.