Sách bài tập Toán 8 Tập một

Giải Bài 3.29 trang 44 SBT Toán 8

Bài tập cuối chương III

Đề bài

Gọi HH là giao của ba đường cao AIAI, BJBJ, CKCK của tam giác nhọn ABCABC.
Dùng công thức tính diện tích tam giác để chứng minh:
HIAI+HJBJ+HKCK=1.\frac{HI}{AI} + \frac{HJ}{BJ} + \frac{HK}{CK} = 1.
Hỏi khi góc AA của tam giác ABCABC là góc tù thì công thức đó thay đổi thế nào?

Lời giải

Nhận xét mở đầu (dùng xuyên suốt). Hai tam giác có chung một cạnh đáy thì tỉ số diện tích bằng tỉ số hai đường cao ứng với cạnh đáy đó. Ngoài ra AI⊥BCAI\perp BC, BJ⊥CABJ\perp CA, CK⊥ABCK\perp AB, nên:

- Khoảng cách từ AA đến BCBC chính là AIAI; khoảng cách từ HH đến BCBC chính là HIHI (vì A,H,IA,H,I cùng nằm trên đường cao AI⊥BCAI\perp BC).
- Tương tự, khoảng cách từ BB và từ HH đến CACA là BJBJ và HJHJ; khoảng cách từ CC và từ HH đến ABAB là CKCK và HKHK.

a) Trường hợp tam giác ABCABC nhọn (chứng minh đẳng thức).

Xét hai tam giác HBCHBC và ABCABC có chung đáy BCBC, hai đường cao hạ xuống BCBC lần lượt là HIHI và AIAI. Do đó:
SHBCSABC=HIAI.\frac{S_{HBC}}{S_{ABC}}=\frac{HI}{AI}.

Tương tự, hai tam giác HCAHCA và ABCABC chung đáy CACA (đường cao HJHJ và BJBJ):
SHCASABC=HJBJ,\frac{S_{HCA}}{S_{ABC}}=\frac{HJ}{BJ},
và hai tam giác HABHAB và ABCABC chung đáy ABAB (đường cao HKHK và CKCK):
SHABSABC=HKCK.\frac{S_{HAB}}{S_{ABC}}=\frac{HK}{CK}.

Vì tam giác ABCABC nhọn nên trực tâm HH nằm trong tam giác. Khi đó ba tam giác HBCHBC, HCAHCA, HABHAB ghép lại vừa đúng bằng tam giác ABCABC:
SHBC+SHCA+SHAB=SABC.S_{HBC}+S_{HCA}+S_{HAB}=S_{ABC}.

Cộng ba tỉ số trên:
HIAI+HJBJ+HKCK=SHBC+SHCA+SHABSABC=SABCSABC=1.\frac{HI}{AI}+\frac{HJ}{BJ}+\frac{HK}{CK}=\frac{S_{HBC}+S_{HCA}+S_{HAB}}{S_{ABC}}=\frac{S_{ABC}}{S_{ABC}}=1.

Vậy HIAI+HJBJ+HKCK=1\dfrac{HI}{AI}+\dfrac{HJ}{BJ}+\dfrac{HK}{CK}=1 (đpcm).

b) Khi góc AA là góc tù, công thức thay đổi thế nào?

Khi A^\widehat{A} tù, trực tâm HH nằm ngoài tam giác ABCABC (về phía bên kia cạnh BCBC so với trước), và lúc này chính đỉnh AA lại nằm bên trong tam giác HBCHBC. Do đó tam giác HBCHBC được chia thành ba phần:
SHBC=SABC+SHCA+SHAB.S_{HBC}=S_{ABC}+S_{HCA}+S_{HAB}.

Các tỉ số diện tích (tỉ số đường cao) vẫn giữ nguyên như trên:
SHBCSABC=HIAI,SHCASABC=HJBJ,SHABSABC=HKCK.\frac{S_{HBC}}{S_{ABC}}=\frac{HI}{AI},\quad \frac{S_{HCA}}{S_{ABC}}=\frac{HJ}{BJ},\quad \frac{S_{HAB}}{S_{ABC}}=\frac{HK}{CK}.

Chia đẳng thức SHBC=SABC+SHCA+SHABS_{HBC}=S_{ABC}+S_{HCA}+S_{HAB} cho SABCS_{ABC}:
HIAI=1+HJBJ+HKCK.\frac{HI}{AI}=1+\frac{HJ}{BJ}+\frac{HK}{CK}.

Chuyển vế, ta được công thức mới:
HIAI−HJBJ−HKCK=1.\frac{HI}{AI}-\frac{HJ}{BJ}-\frac{HK}{CK}=1.

Như vậy số hạng ứng với đường cao kẻ từ đỉnh tù AA (tức HIAI\dfrac{HI}{AI}) vẫn mang dấu ++, còn hai số hạng kia đổi sang dấu −-. (Lúc này HIAI>1\dfrac{HI}{AI}>1 vì HH ở xa BCBC hơn AA.)

Kiểm tra lại bằng số (ví dụ AA tù). Lấy A(0;0), B(4;0), C(−1;2)A(0;0),\,B(4;0),\,C(-1;2): AB⃗⋅AC⃗=−4<0\vec{AB}\cdot\vec{AC}=-4<0 nên A^\widehat{A} tù. Tính được trực tâm H(−1;−2,5)H(-1;-2{,}5) và SABC=4S_{ABC}=4. Khi đó HIAI=22,58=2,8125\dfrac{HI}{AI}=\dfrac{22{,}5}{8}=2{,}8125, HJBJ=4,58=0,5625\dfrac{HJ}{BJ}=\dfrac{4{,}5}{8}=0{,}5625, HKCK=2,52=1,25\dfrac{HK}{CK}=\dfrac{2{,}5}{2}=1{,}25. Thử lại: 2,8125−0,5625−1,25=12{,}8125-0{,}5625-1{,}25=1. Đúng công thức mới.

Đáp số

đpcm: HIAI+HJBJ+HKCK=1\dfrac{HI}{AI}+\dfrac{HJ}{BJ}+\dfrac{HK}{CK}=1 (tam giác nhọn)Khi A^\widehat{A} tù: HIAI−HJBJ−HKCK=1\dfrac{HI}{AI}-\dfrac{HJ}{BJ}-\dfrac{HK}{CK}=1

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.