Sách bài tập Toán 11 Tập hai

Giải Bài 9.48 trang 66 SBT Toán 11

Bài tập cuối chương IX

Đề bài

Một vật gắn trên lò xo chuyển động theo phương ngang trên một mặt phẳng nhẵn (H.9.1). Phương trình chuyển động của vật được cho bởi x=8sin⁡(2πt+π3)x = 8\sin\left(\sqrt{2}\pi t + \dfrac{\pi}{3}\right), với tt tính bằng giây và xx tính bằng centimét. Tìm vận tốc và gia tốc của vật tại thời điểm t=5t = 5 giây (làm tròn kết quả đến chữ số thập phân thứ nhất). Vật chuyển động theo hướng nào tại thời điểm đó?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 66 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 9.1: Một vật (khối hình chữ nhật) gắn vào đầu lò xo, đầu kia lò xo gắn vào tường thẳng đứng bên trái. Vật nằm trên trục nằm ngang Ox. Vị trí cân bằng được đánh dấu tại điểm O (có mũi tên chỉ xuống ghi 'Vị trí cân bằng'). Li độ x đo từ O sang phải theo trục x.

Lời giải

Phân tích đề. Phương trình chuyển động của vật là
x(t)=8sin⁡ ⁣(2 πt+π3) (cm).x(t) = 8\sin\!\left(\sqrt{2}\,\pi t + \frac{\pi}{3}\right)\ (\text{cm}).
Vận tốc là đạo hàm cấp một, gia tốc là đạo hàm cấp hai của xx theo tt.

1) Lập công thức vận tốc.
v(t)=x′(t)=8⋅2 π⋅cos⁡ ⁣(2 πt+π3)=82 π cos⁡ ⁣(2 πt+π3) (cm/s).v(t) = x'(t) = 8\cdot\sqrt{2}\,\pi\cdot\cos\!\left(\sqrt{2}\,\pi t + \frac{\pi}{3}\right) = 8\sqrt{2}\,\pi\,\cos\!\left(\sqrt{2}\,\pi t + \frac{\pi}{3}\right)\ (\text{cm/s}).

2) Lập công thức gia tốc.
a(t)=v′(t)=82 π⋅(−2 π)sin⁡ ⁣(2 πt+π3)=−16π2sin⁡ ⁣(2 πt+π3) (cm/s2),a(t) = v'(t) = 8\sqrt{2}\,\pi\cdot\Big(-\sqrt{2}\,\pi\Big)\sin\!\left(\sqrt{2}\,\pi t + \frac{\pi}{3}\right) = -16\pi^{2}\sin\!\left(\sqrt{2}\,\pi t + \frac{\pi}{3}\right)\ (\text{cm/s}^2),
vì (2 π)2=2π2\big(\sqrt{2}\,\pi\big)^2 = 2\pi^2 nên 8⋅2π2=16π28\cdot 2\pi^2 = 16\pi^2.

3) Thay t=5t = 5. Góc lượng giác cần tính là
φ=2 π⋅5+π3=52 π+π3≈23,2616 (rad).\varphi = \sqrt{2}\,\pi\cdot 5 + \frac{\pi}{3} = 5\sqrt{2}\,\pi + \frac{\pi}{3} \approx 23{,}2616\ (\text{rad}).
Từ đó:
cos⁡φ≈−0,2958,sin⁡φ≈−0,9552.\cos\varphi \approx -0{,}2958,\qquad \sin\varphi \approx -0{,}9552.

- Vận tốc:
v(5)=82 π⋅cos⁡φ≈35,543⋅(−0,2958)≈−10,5 (cm/s).v(5) = 8\sqrt{2}\,\pi\cdot\cos\varphi \approx 35{,}543\cdot(-0{,}2958) \approx -10{,}5\ (\text{cm/s}).
- Gia tốc:
a(5)=−16π2⋅sin⁡φ≈−157,914⋅(−0,9552)≈150,8 (cm/s2).a(5) = -16\pi^{2}\cdot\sin\varphi \approx -157{,}914\cdot(-0{,}9552) \approx 150{,}8\ (\text{cm/s}^2).

4) Hướng chuyển động. Tại t=5t = 5 s ta có v(5)≈−10,5<0v(5) \approx -10{,}5 < 0, nghĩa là li độ xx đang giảm. Vậy vật đang chuyển động theo chiều âm của trục OxOx (hướng từ phải sang trái, tức về phía tường/vị trí cân bằng).

Kết luận. v(5)≈−10,5v(5) \approx -10{,}5 cm/s; a(5)≈150,8a(5) \approx 150{,}8 cm/s2^2; vật chuyển động theo chiều âm của trục OxOx.

Đáp số

v(5) ≈ -10,5 cm/sa(5) ≈ 150,8 cm/s²Vật chuyển động theo chiều âm của trục Ox (sang trái)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.