Sách bài tập Toán 11 Tập hai

Giải Bài 7.36 trang 41 SBT Toán 11

Bài tập cuối chương VII

Đề bài

Cho tứ diện OABCOABC có OA=OB=OC=aOA = OB = OC = a và AOB^=90°\widehat{AOB} = 90°; BOC^=60°\widehat{BOC} = 60°; COA^=120°\widehat{COA} = 120°. Tính theo aa thể tích khối tứ diện OABCOABC.

Lời giải

Bước 1. Tính độ dài ba cạnh của tam giác đáy ABCABC.

Xét từng mặt của tứ diện (đều có hai cạnh bằng aa), dùng định lí côsin:

- Tam giác OABOAB có AOB^=90∘\widehat{AOB}=90^\circ:
AB2=OA2+OB2−2 OA⋅OBcos⁡90∘=a2+a2=2a2⇒AB=a2.AB^2 = OA^2 + OB^2 - 2\,OA\cdot OB\cos 90^\circ = a^2 + a^2 = 2a^2 \Rightarrow AB = a\sqrt{2}.

- Tam giác OBCOBC có BOC^=60∘\widehat{BOC}=60^\circ:
BC2=a2+a2−2a2cos⁡60∘=2a2−a2=a2⇒BC=a.BC^2 = a^2 + a^2 - 2a^2\cos 60^\circ = 2a^2 - a^2 = a^2 \Rightarrow BC = a.

- Tam giác OCAOCA có COA^=120∘\widehat{COA}=120^\circ:
CA2=a2+a2−2a2cos⁡120∘=2a2+a2=3a2⇒CA=a3.CA^2 = a^2 + a^2 - 2a^2\cos 120^\circ = 2a^2 + a^2 = 3a^2 \Rightarrow CA = a\sqrt{3}.

Bước 2. Nhận xét về tam giác ABCABC.

Ta có AB2+BC2=2a2+a2=3a2=CA2AB^2 + BC^2 = 2a^2 + a^2 = 3a^2 = CA^2, nên theo định lí Pythagore đảo, tam giác ABCABC vuông tại BB, cạnh huyền là CACA.

Diện tích đáy:
SABC=12 BA⋅BC=12⋅a2⋅a=a222.S_{ABC} = \frac{1}{2}\,BA\cdot BC = \frac{1}{2}\cdot a\sqrt{2}\cdot a = \frac{a^2\sqrt{2}}{2}.

Bước 3. Tính đường cao hạ từ OO xuống mặt phẳng (ABC)(ABC).

Gọi HH là hình chiếu vuông góc của OO trên mặt phẳng (ABC)(ABC). Vì OA=OB=OC=aOA = OB = OC = a nên
HA=HB=HC=OA2−OH2,HA = HB = HC = \sqrt{OA^2 - OH^2},
tức HH cách đều ba đỉnh A, B, CA,\,B,\,C, nghĩa là HH là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ABCABC.

Tam giác ABCABC vuông tại BB nên tâm đường tròn ngoại tiếp là trung điểm cạnh huyền CACA; bán kính
R=HA=CA2=a32.R = HA = \frac{CA}{2} = \frac{a\sqrt{3}}{2}.

Trong tam giác vuông OHAOHA (vuông tại HH):
OH=OA2−HA2=a2−3a24=a24=a2.OH = \sqrt{OA^2 - HA^2} = \sqrt{a^2 - \frac{3a^2}{4}} = \sqrt{\frac{a^2}{4}} = \frac{a}{2}.

Bước 4. Tính thể tích.
VOABC=13 SABC⋅OH=13⋅a222⋅a2=a3212.V_{OABC} = \frac{1}{3}\,S_{ABC}\cdot OH = \frac{1}{3}\cdot\frac{a^2\sqrt{2}}{2}\cdot\frac{a}{2} = \frac{a^3\sqrt{2}}{12}.

Kiểm tra lại: a3212≈0,118 a3\dfrac{a^3\sqrt{2}}{12} \approx 0{,}118\,a^3. Các độ dài AB,BC,CAAB,BC,CA thỏa mãn bất đẳng thức tam giác và quan hệ Pythagore; OH=a2>0OH=\dfrac{a}{2}>0 hợp lí. Vậy kết quả
VOABC=a3212.\boxed{V_{OABC} = \dfrac{a^3\sqrt{2}}{12}}.

Đáp số

V=a3212≈0,118 a3V = \dfrac{a^3\sqrt{2}}{12} \approx 0{,}118\,a^3

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.