Giải Bài 7.26 trang 35 SBT Toán 11
Đề bài
Một viên bi được thả lăn trên một mặt phẳng nằm nghiêng (so với mặt phẳng nằm ngang). Coi viên bi chịu tác dụng của hai lực chính là lực hút của Trái Đất (theo phương thẳng đứng, hướng xuống dưới) và phản lực, vuông góc với mặt phẳng nằm nghiêng, hướng lên trên. Giải thích vì sao viên bi di chuyển trên một đường thẳng vuông góc với giao tuyến của mặt phẳng nằm nghiêng và mặt phẳng nằm ngang.
Lời giải
Mô hình hoá bài toán.
Gọi là mặt phẳng nằm nghiêng, là mặt phẳng nằm ngang và là giao tuyến của chúng: .
Viên bi chịu tác dụng của hai lực:
- Lực hút của Trái Đất có phương thẳng đứng, tức là vuông góc với mặt phẳng nằm ngang .
- Phản lực vuông góc với mặt phẳng nằm nghiêng .
Viên bi di chuyển theo phương của hợp lực .
Bước 1: Chứng minh .
Vì có phương thẳng đứng nên vuông góc với mặt phẳng nằm ngang . Do đó vuông góc với mọi đường thẳng nằm trong . Mà nên .
Bước 2: Chứng minh .
Vì vuông góc với mặt phẳng nằm nghiêng nên vuông góc với mọi đường thẳng nằm trong . Mà nên .
Bước 3: Chứng minh viên bi di chuyển trên đường thẳng vuông góc với .
Hai giá của và cùng đi qua vị trí viên bi và cắt nhau, nên xác định một mặt phẳng . Theo Bước 1 và Bước 2, đường thẳng vuông góc với hai đường thẳng cắt nhau là giá của và giá của nằm trong . Theo định lí về điều kiện để đường thẳng vuông góc với mặt phẳng, ta có:
Hợp lực có giá nằm trong mặt phẳng , mà nên vuông góc với giá của , tức là .
Viên bi di chuyển theo phương của hợp lực , do đó quỹ đạo của viên bi là một đường thẳng vuông góc với giao tuyến của mặt phẳng nằm nghiêng và mặt phẳng nằm ngang (đpcm).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.