Sách bài tập Toán 11 Tập hai

Giải Bài 7.26 trang 35 SBT Toán 11

Bài 23. Đường thẳng vuông góc với mặt phẳng

Đề bài

Một viên bi được thả lăn trên một mặt phẳng nằm nghiêng (so với mặt phẳng nằm ngang). Coi viên bi chịu tác dụng của hai lực chính là lực hút của Trái Đất (theo phương thẳng đứng, hướng xuống dưới) và phản lực, vuông góc với mặt phẳng nằm nghiêng, hướng lên trên. Giải thích vì sao viên bi di chuyển trên một đường thẳng vuông góc với giao tuyến của mặt phẳng nằm nghiêng và mặt phẳng nằm ngang.

Lời giải

Mô hình hoá bài toán.

Gọi (P)(P) là mặt phẳng nằm nghiêng, (Q)(Q) là mặt phẳng nằm ngang và dd là giao tuyến của chúng: d=(P)∩(Q)d = (P) \cap (Q).

Viên bi chịu tác dụng của hai lực:
- Lực hút của Trái Đất F1⃗\vec{F_1} có phương thẳng đứng, tức là vuông góc với mặt phẳng nằm ngang (Q)(Q).
- Phản lực F2⃗\vec{F_2} vuông góc với mặt phẳng nằm nghiêng (P)(P).

Viên bi di chuyển theo phương của hợp lực F⃗=F1⃗+F2⃗\vec{F} = \vec{F_1} + \vec{F_2}.

Bước 1: Chứng minh d⊥F1⃗d \perp \vec{F_1}.

Vì F1⃗\vec{F_1} có phương thẳng đứng nên F1⃗\vec{F_1} vuông góc với mặt phẳng nằm ngang (Q)(Q). Do đó F1⃗\vec{F_1} vuông góc với mọi đường thẳng nằm trong (Q)(Q). Mà d⊂(Q)d \subset (Q) nên F1⃗⊥d\vec{F_1} \perp d.

Bước 2: Chứng minh d⊥F2⃗d \perp \vec{F_2}.

Vì F2⃗\vec{F_2} vuông góc với mặt phẳng nằm nghiêng (P)(P) nên F2⃗\vec{F_2} vuông góc với mọi đường thẳng nằm trong (P)(P). Mà d⊂(P)d \subset (P) nên F2⃗⊥d\vec{F_2} \perp d.

Bước 3: Chứng minh viên bi di chuyển trên đường thẳng vuông góc với dd.

Hai giá của F1⃗\vec{F_1} và F2⃗\vec{F_2} cùng đi qua vị trí viên bi và cắt nhau, nên xác định một mặt phẳng (R)(R). Theo Bước 1 và Bước 2, đường thẳng dd vuông góc với hai đường thẳng cắt nhau là giá của F1⃗\vec{F_1} và giá của F2⃗\vec{F_2} nằm trong (R)(R). Theo định lí về điều kiện để đường thẳng vuông góc với mặt phẳng, ta có:
d⊥(R).d \perp (R).

Hợp lực F⃗=F1⃗+F2⃗\vec{F} = \vec{F_1} + \vec{F_2} có giá nằm trong mặt phẳng (R)(R), mà d⊥(R)d \perp (R) nên dd vuông góc với giá của F⃗\vec{F}, tức là F⃗⊥d\vec{F} \perp d.

Viên bi di chuyển theo phương của hợp lực F⃗\vec{F}, do đó quỹ đạo của viên bi là một đường thẳng vuông góc với giao tuyến dd của mặt phẳng nằm nghiêng và mặt phẳng nằm ngang (đpcm).

Đáp số

đpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.