Sách bài tập Toán 10 Tập hai

Giải Bài 6.26 trang 18 SBT Toán 10

Bài 17. Dấu của tam thức bậc hai

Đề bài

Một viên đạn pháo được bắn ra khỏi nòng pháo với vận tốc ban đầu 500 m/s, hợp với phương ngang một góc bằng 45°. Biết rằng khi bỏ qua sức cản của không khí, quỹ đạo chuyển động của một vật ném xiên sẽ tuân theo phương trình:
y=−g2v02cos⁡2αx2+xtan⁡αy = \dfrac{-g}{2v_0^2 \cos^2 \alpha} x^2 + x \tan \alpha,
trong đó xx là khoảng cách (tính bằng mét) vật bay được theo phương ngang, vận tốc ban đầu v0v_0 của vật hợp với phương ngang một góc α\alpha và g=9,8g = 9{,}8 m/s2^2 là gia tốc trọng trường.

a) Viết phương trình chuyển động của viên đạn.

b) Để viên đạn bay qua một ngọn núi cao 4 000 mét thì khẩu pháo phải đặt cách chân núi một khoảng cách bao xa?

Lời giải

a) Viết phương trình chuyển động của viên đạn.

Thay v0=500v_0 = 500 m/s, α=45∘\alpha = 45^\circ và g=9,8g = 9{,}8 m/s2^2 vào phương trình quỹ đạo.

Ta có cos⁡45∘=22\cos 45^\circ = \dfrac{\sqrt{2}}{2} nên cos⁡245∘=12\cos^2 45^\circ = \dfrac{1}{2} và tan⁡45∘=1\tan 45^\circ = 1.

- Hệ số của x2x^2:
−g2v02cos⁡2α=−9,82⋅5002⋅12=−9,8250 000=−3,92⋅10−5.\dfrac{-g}{2v_0^2\cos^2\alpha} = \dfrac{-9{,}8}{2\cdot 500^2\cdot \dfrac{1}{2}} = \dfrac{-9{,}8}{250\,000} = -3{,}92\cdot 10^{-5}.
- Hệ số của xx: tan⁡45∘=1\tan 45^\circ = 1.

Vậy phương trình chuyển động của viên đạn là:
y=−9,8250 000 x2+xhayy=−3,92⋅10−5 x2+x.y = -\dfrac{9{,}8}{250\,000}\,x^2 + x \quad\text{hay}\quad y = -3{,}92\cdot 10^{-5}\,x^2 + x.

b) Khoảng cách đặt khẩu pháo để viên đạn bay qua ngọn núi cao 4 000 m.

Gọi xx (mét) là khoảng cách theo phương ngang từ khẩu pháo đến ngọn núi. Để viên đạn bay qua được ngọn núi cao 4 000 m thì tại vị trí đó độ cao của viên đạn phải không nhỏ hơn 4 000 m, tức là:
y≥4000  ⇔  −3,92⋅10−5 x2+x≥4000.y \ge 4000 \;\Leftrightarrow\; -3{,}92\cdot 10^{-5}\,x^2 + x \ge 4000.

Chuyển vế:
−3,92⋅10−5 x2+x−4000≥0  ⇔  3,92⋅10−5 x2−x+4000≤0.-3{,}92\cdot 10^{-5}\,x^2 + x - 4000 \ge 0 \;\Leftrightarrow\; 3{,}92\cdot 10^{-5}\,x^2 - x + 4000 \le 0.

Xét tam thức bậc hai f(x)=3,92⋅10−5 x2−x+4000f(x) = 3{,}92\cdot 10^{-5}\,x^2 - x + 4000 với a=3,92⋅10−5>0a = 3{,}92\cdot 10^{-5} > 0.

Tính biệt thức:
Δ=(−1)2−4⋅3,92⋅10−5⋅4000=1−0,6272=0,3728>0.\Delta = (-1)^2 - 4\cdot 3{,}92\cdot 10^{-5}\cdot 4000 = 1 - 0{,}6272 = 0{,}3728 > 0.

Tam thức có hai nghiệm:
x1,2=1±0,37282⋅3,92⋅10−5=1±0,61067,84⋅10−5.x_{1,2} = \dfrac{1 \pm \sqrt{0{,}3728}}{2\cdot 3{,}92\cdot 10^{-5}} = \dfrac{1 \pm 0{,}6106}{7{,}84\cdot 10^{-5}}.

Do đó:
x1=1−0,61067,84⋅10−5≈4967 (m),x2=1+0,61067,84⋅10−5≈20 543 (m).x_1 = \dfrac{1 - 0{,}6106}{7{,}84\cdot 10^{-5}} \approx 4967\ \text{(m)}, \qquad x_2 = \dfrac{1 + 0{,}6106}{7{,}84\cdot 10^{-5}} \approx 20\,543\ \text{(m)}.

Vì a>0a > 0 nên f(x)≤0f(x) \le 0 khi xx nằm giữa hai nghiệm:
4967≤x≤20 543.4967 \le x \le 20\,543.

Kết luận: Để viên đạn bay qua được ngọn núi cao 4 000 m, khẩu pháo phải được đặt cách chân núi một khoảng từ khoảng 4 967 m đến khoảng 20 543 m.

*Kiểm tra:* Tại x=4967x = 4967 m: y≈−3,92⋅10−5⋅49672+4967≈−967+4967=4000y \approx -3{,}92\cdot10^{-5}\cdot 4967^2 + 4967 \approx -967 + 4967 = 4000 m (đúng). Khi xx nằm trong khoảng trên, y≥4000y \ge 4000 m nên viên đạn vượt qua đỉnh núi.

Đáp số

y=−9,8250 000x2+x=−3,92⋅10−5x2+xy = -\dfrac{9{,}8}{250\,000}x^2 + x = -3{,}92\cdot10^{-5}x^2 + xKhoảng cách từ 4 9674\,967 m đến 20 54320\,543 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.