Sách bài tập Toán 10 Tập hai

Giải Bài 6.22 trang 18 SBT Toán 10

Bài 17. Dấu của tam thức bậc hai

Đề bài

Giải các bất phương trình sau:

a) 3x2−36x+108>03x^2 - 36x + 108 > 0;

b) −x2+2x−2≥0-x^2 + 2x - 2 \geq 0;

c) x4−3x2+2≤0x^4 - 3x^2 + 2 \leq 0;

d) 1x2−x+1≤12x2+x+2\dfrac{1}{x^2 - x + 1} \leq \dfrac{1}{2x^2 + x + 2}.

Lời giải

a) 3x2−36x+108>03x^2 - 36x + 108 > 0

Chia hai vế cho 3>03 > 0 (không đổi chiều): x2−12x+36>0x^2 - 12x + 36 > 0, tức (x−6)2>0(x-6)^2 > 0.

Tam thức (x−6)2(x-6)^2 có nghiệm kép x=6x = 6 và luôn không âm. Nó dương khi và chỉ khi x≠6x \neq 6.

Vậy tập nghiệm là S=R∖{6}S = \mathbb{R} \setminus \{6\}, tức x≠6x \neq 6.

b) −x2+2x−2≥0-x^2 + 2x - 2 \geq 0

Xét tam thức f(x)=−x2+2x−2f(x) = -x^2 + 2x - 2 có a=−1<0a = -1 < 0 và Δ=22−4⋅(−1)⋅(−2)=4−8=−4<0\Delta = 2^2 - 4\cdot(-1)\cdot(-2) = 4 - 8 = -4 < 0.

Vì Δ<0\Delta < 0 nên f(x)f(x) cùng dấu với aa, tức f(x)<0f(x) < 0 với mọi xx. Do đó bất phương trình f(x)≥0f(x) \geq 0 vô nghiệm.

Vậy tập nghiệm là S=∅S = \varnothing.

c) x4−3x2+2≤0x^4 - 3x^2 + 2 \leq 0

Đặt t=x2≥0t = x^2 \geq 0. Bất phương trình trở thành t2−3t+2≤0t^2 - 3t + 2 \leq 0, tức (t−1)(t−2)≤0(t-1)(t-2) \leq 0.

Tam thức t2−3t+2t^2 - 3t + 2 có hai nghiệm t=1t = 1 và t=2t = 2, hệ số a>0a > 0 nên nó ≤0\leq 0 khi 1≤t≤21 \leq t \leq 2.

Trở lại ẩn xx: 1≤x2≤21 \leq x^2 \leq 2.

- x2≥1⇔x≤−1x^2 \geq 1 \Leftrightarrow x \leq -1 hoặc x≥1x \geq 1.
- x2≤2⇔−2≤x≤2x^2 \leq 2 \Leftrightarrow -\sqrt{2} \leq x \leq \sqrt{2}.

Lấy giao hai điều kiện: −2≤x≤−1-\sqrt{2} \leq x \leq -1 hoặc 1≤x≤21 \leq x \leq \sqrt{2}.

Vậy tập nghiệm là S=[−2; −1]∪[1; 2]S = [-\sqrt{2};\,-1] \cup [1;\,\sqrt{2}].

d) 1x2−x+1≤12x2+x+2\dfrac{1}{x^2 - x + 1} \leq \dfrac{1}{2x^2 + x + 2}

Xét các mẫu:
- x2−x+1x^2 - x + 1 có Δ=(−1)2−4=−3<0\Delta = (-1)^2 - 4 = -3 < 0, a>0a > 0 nên x2−x+1>0x^2 - x + 1 > 0 với mọi xx.
- 2x2+x+22x^2 + x + 2 có Δ=12−4⋅2⋅2=−15<0\Delta = 1^2 - 4\cdot 2\cdot 2 = -15 < 0, a>0a > 0 nên 2x2+x+2>02x^2 + x + 2 > 0 với mọi xx.

Chuyển vế và quy đồng (tích hai mẫu dương):
1x2−x+1−12x2+x+2≤0⇔(2x2+x+2)−(x2−x+1)(x2−x+1)(2x2+x+2)≤0.\frac{1}{x^2 - x + 1} - \frac{1}{2x^2 + x + 2} \leq 0 \Leftrightarrow \frac{(2x^2 + x + 2) - (x^2 - x + 1)}{(x^2 - x + 1)(2x^2 + x + 2)} \leq 0.

Mẫu luôn dương nên bất phương trình tương đương với tử ≤0\leq 0:
(2x2+x+2)−(x2−x+1)≤0⇔x2+2x+1≤0⇔(x+1)2≤0.(2x^2 + x + 2) - (x^2 - x + 1) \leq 0 \Leftrightarrow x^2 + 2x + 1 \leq 0 \Leftrightarrow (x+1)^2 \leq 0.

Vì (x+1)2≥0(x+1)^2 \geq 0 nên chỉ xảy ra khi (x+1)2=0(x+1)^2 = 0, tức x=−1x = -1.

Thử lại x=−1x = -1: hai mẫu đều bằng 33, ta có 13≤13\dfrac{1}{3} \leq \dfrac{1}{3} (đúng).

Vậy tập nghiệm là S={−1}S = \{-1\}.

Đáp số

x≠6x \neq 6 (tức S=R∖{6}S = \mathbb{R} \setminus \{6\})Vô nghiệm (S=∅S = \varnothing)S=[−2; −1]∪[1; 2]S = [-\sqrt{2};\,-1] \cup [1;\,\sqrt{2}]x=−1x = -1

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.