Sách bài tập Toán 10 Tập một

Giải Bài 2.5 trang 19 SBT Toán 10

Bài 3. Bất phương trình bậc nhất hai ẩn

Đề bài

Một cửa hàng bán lẻ bán hai loại hạt cà phê. Loại thứ nhất giá 140 nghìn đồng/kg và loại thứ hai giá 180 nghìn đồng/kg. Cửa hàng trộn xx kg loại thứ nhất và yy kg loại thứ hai sao cho hạt cà phê đã trộn có giá không quá 170 nghìn đồng/kg.

a) Viết bất phương trình bậc nhất hai ẩn x,yx, y thoả mãn điều kiện đề bài.

b) Biểu diễn miền nghiệm của bất phương trình tìm được ở câu a trên mặt phẳng toạ độ.

Lời giải

a) Lập bất phương trình

Khi trộn xx kg loại thứ nhất (giá 140 nghìn/kg) với yy kg loại thứ hai (giá 180 nghìn/kg), với x≥0, y≥0x\ge 0,\ y\ge 0 và x+y>0x+y>0, ta có:

- Tổng số tiền: 140x+180y140x+180y (nghìn đồng).
- Tổng khối lượng: x+yx+y (kg).
- Giá của hạt cà phê đã trộn (mỗi kg): 140x+180yx+y\dfrac{140x+180y}{x+y} (nghìn đồng/kg).

Điều kiện "giá không quá 170 nghìn đồng/kg" nghĩa là:
140x+180yx+y≤170.\frac{140x+180y}{x+y}\le 170.

Vì x+y>0x+y>0, nhân hai vế với x+yx+y:
140x+180y≤170(x+y)140x+180y\le 170(x+y)
140x+180y≤170x+170y140x+180y\le 170x+170y
180y−170y≤170x−140x180y-170y\le 170x-140x
10y≤30x  ⇔  3x−y≥0.10y\le 30x \;\Leftrightarrow\; 3x-y\ge 0.

Vậy bất phương trình bậc nhất hai ẩn cần tìm là:
3x−y≥0(x≥0, y≥0).\boxed{3x-y\ge 0}\qquad (x\ge 0,\ y\ge 0).

b) Biểu diễn miền nghiệm

Xét bất phương trình 3x−y≥03x-y\ge 0.

*Bước 1.* Vẽ đường thẳng d: 3x−y=0d:\ 3x-y=0, tức y=3xy=3x. Đường thẳng này đi qua gốc toạ độ O(0;0)O(0;0) và điểm (1;3)(1;3).

*Bước 2.* Chọn điểm thử không nằm trên dd, chẳng hạn M(1;0)M(1;0). Thay vào vế trái: 3⋅1−0=3≥03\cdot 1-0=3\ge 0 (đúng). Do đó điểm M(1;0)M(1;0) thuộc miền nghiệm.

*Bước 3.* Miền nghiệm của 3x−y≥03x-y\ge 0 là nửa mặt phẳng có bờ là đường thẳng y=3xy=3x (kể cả bờ) và chứa điểm M(1;0)M(1;0) — tức nửa mặt phẳng nằm phía dưới đường thẳng y=3xy=3x.

Kết hợp với điều kiện thực tế x≥0, y≥0x\ge 0,\ y\ge 0, miền biểu diễn là phần nằm trong góc phần tư thứ nhất, giới hạn giữa tia OxOx và tia y=3x (x≥0)y=3x\ (x\ge 0) (gạch bỏ phần không thuộc miền nghiệm).

Đáp số

3x−y≥03x-y\ge 0 (tức 140x+180y≤170(x+y)140x+180y\le 170(x+y)), với x≥0, y≥0x\ge 0,\ y\ge 0Nửa mặt phẳng bờ y=3xy=3x (kể cả bờ), chứa điểm (1;0)(1;0)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.