Giải Bài tập 1 trang 59 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Em đọc lại yêu cầu của kiểu bài phân tích một bài thơ Đường luật trong SGK (tr. 48) và sử dụng kết quả của bài tập 3 phần Đọc hiểu và Thực hành tiếng Việt để lập dàn ý.
(văn bản: Qua Đèo Ngang (Bà Huyện Thanh Quan))
Gợi ý trả lời
## Bài tập 1 (trang 60) — Lập dàn ý phân tích bài thơ *Qua Đèo Ngang* (Bà Huyện Thanh Quan)
Nhắc lại yêu cầu của kiểu bài (SGK tr. 48): Phân tích một bài thơ Đường luật cần giới thiệu được bài thơ, tác giả; phân tích được *đặc điểm nội dung* (đề tài, mạch cảm xúc, hình ảnh, tâm trạng nhân vật trữ tình) và *đặc sắc nghệ thuật* (thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật, bố cục đề – thực – luận – kết, niêm, luật, vần, đối, các biện pháp tu từ…); nêu được tình cảm, cảm xúc của người viết và ý nghĩa, giá trị của bài thơ.
Dưới đây là dàn ý theo ba phần Mở bài – Thân bài – Kết bài.
### a) Mở bài
- Giới thiệu tác giả Bà Huyện Thanh Quan — một trong số ít nữ sĩ nổi tiếng thời trung đại, thơ bà mang phong cách trang nhã, hoài cổ, buồn man mác.
- Giới thiệu bài thơ Qua Đèo Ngang: viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật, là một trong những bài thơ tiêu biểu của bà.
- Nêu khái quát ấn tượng, cảm xúc chung: bài thơ vẽ nên bức tranh Đèo Ngang hoang sơ lúc chiều tà và bộc lộ nỗi niềm nhớ nước, thương nhà, cô đơn thầm lặng của tác giả.
###
b) Thân bài
b1) Khái quát chung
- Thể thơ: thất ngôn bát cú Đường luật (8 câu, mỗi câu 7 chữ); gieo vần bằng ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8 (*tà – hoa – nhà – gia – ta*); bố cục đề – thực – luận – kết; có đối ở hai câu thực và hai câu luận.
- Mạch cảm xúc: đi từ bức tranh cảnh vật đến tâm trạng con người — cảnh gợi tình, tả cảnh ngụ tình.
b2) Hai câu đề — Cảnh Đèo Ngang lúc chiều tà
- Thời gian "bóng xế tà": buổi chiều muộn, thời điểm dễ gợi buồn.
- Hình ảnh "cỏ cây chen đá, lá chen hoa": điệp từ *chen* gợi thiên nhiên rậm rạp, hoang sơ, chen chúc, đầy sức sống tự nhiên nhưng vắng bóng con người.
b3) Hai câu thực — Sự sống thưa thớt của con người
- Phép đối và đảo ngữ: "Lom khom dưới núi tiều vài chú / Lác đác bên sông chợ mấy nhà".
- Từ láy tượng hình *lom khom, lác đác* cùng các lượng từ ít ỏi *vài, mấy*: tô đậm sự nhỏ bé, thưa thớt, heo hút của sự sống con người giữa thiên nhiên rộng lớn → cảnh càng thêm quạnh vắng.
b4) Hai câu luận — Tâm trạng nhớ nước, thương nhà
- Phép đối và chơi chữ (ẩn dụ) qua tên hai loài chim: "Nhớ nước đau lòng con quốc quốc / Thương nhà mỏi miệng cái gia gia".
- Tiếng chim quốc, chim đa đa (gia gia) khắc khoải được nhân hóa thành nỗi "nhớ nước", "thương nhà" của chính nhà thơ: nỗi hoài cổ, nhớ triều đại cũ và nỗi niềm riêng tư.
b5) Hai câu kết — Nỗi cô đơn thầm lặng
- "Dừng chân đứng lại, trời, non, nước": không gian mở ra bao la, rợn ngợp.
- "Một mảnh tình riêng, ta với ta": cụm từ *ta với ta* diễn tả sự cô đơn tuyệt đối — chỉ có mình đối diện với chính mình, không ai chia sẻ; tương phản giữa cái mênh mông của trời đất và cái nhỏ bé, lẻ loi của lòng người.
b6) Đánh giá nghệ thuật
- Thể thơ Đường luật chuẩn mực, ngôn ngữ trang nhã, giàu sức gợi.
- Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đặc sắc; dùng từ láy, phép đối, đảo ngữ, điệp từ, nhân hóa, chơi chữ.
###
c) Kết bài
- Khẳng định giá trị bài thơ: bức tranh Đèo Ngang hoang sơ, tĩnh lặng và tâm trạng cô đơn, hoài cổ, nhớ nước thương nhà của tác giả.
- Nêu cảm nghĩ của người viết về vẻ đẹp cổ điển và tấm lòng của Bà Huyện Thanh Quan.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.