Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài tập 1 trang 43 SBT Ngữ văn 8

Đọc mở rộng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tìm đọc một số bài thơ trào phúng viết theo thể thất ngôn bát cú, tứ tuyệt Đường luật. Ghi vào nhật kí đọc sách chủ đề; những đặc điểm nổi bật của bài thơ em đọc như bố cục, niêm, luật, vần, nhịp, đối; tác dụng của thủ pháp trào phúng được dùng trong bài thơ đó; suy nghĩ của em sau khi đọc bài thơ.

Gợi ý trả lời

Bài tập 1 (trang 44) — Đọc mở rộng: Nhật kí đọc sách thơ trào phúng Đường luật

*Gợi ý: Em chọn đọc hai bài — một bài thất ngôn bát cú và một bài thất ngôn tứ tuyệt. Dưới đây là mẫu trang nhật kí đọc sách.*

a) Thông tin chung

- Bài 1: *Vịnh khoa thi Hương* (còn gọi *Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu*) — Trần Tế Xương; thể thất ngôn bát cú Đường luật.
- Bài 2: *Lai Tân* — Hồ Chí Minh (rút từ *Nhật kí trong tù*); thể thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.
- Chủ đề chung: tiếng cười trào phúng phê phán xã hội thực dân nửa phong kiến.

b) Đặc điểm nổi bật của bài thơ (lấy *Vịnh khoa thi Hương* làm trọng tâm)

- Bố cục: theo bốn phần của thơ bát cú — *đề* (hai câu đầu: giới thiệu kì thi lẫn lộn, ba năm mở một khoa, trường Nam thi lẫn với trường Hà), *thực* (hai câu tiếp: tả sĩ tử và quan trường nhếch nhác), *luận* (hai câu: hình ảnh quan sứ, mụ đầm phô trương lố bịch), *kết* (hai câu cuối: lời nhắn ngậm ngùi “Ngoảnh cổ mà trông cảnh nước nhà”).
- Niêm: các cặp câu niêm đúng luật (câu 1 niêm với câu 8, câu 2–3, 4–5, 6–7 cùng thanh ở tiếng thứ hai), tạo sự gắn kết chặt chẽ.
- Luật: bài làm theo luật trắc (tiếng thứ hai câu 1 là thanh trắc), tuân thủ luật bằng–trắc của Đường luật.
- Vần: gieo vần bằng, độc vận ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8 (vần “a”: *khoa – Hà – ra – loa – nhà*).
- Nhịp: chủ yếu nhịp 4/3, riêng hai câu thực ngắt 2/2/3 (“Lôi thôi sĩ tử / vai đeo lọ”) để nhấn mạnh dáng vẻ xộc xệch.
- Đối: chỉnh ở cặp câu thực và câu luận — “Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ” đối “Ậm oẹ quan trường miệng thét loa”; “Lọng cắm rợp trời quan sứ đến” đối “Váy lê quét đất mụ đầm ra”.

c) Tác dụng của thủ pháp trào phúng

- Dùng từ láy gợi hình, gợi thanh (lôi thôi, ậm oẹ) và nghệ thuật đảo ngữ đưa các từ ấy lên đầu câu để bật ra cái lố lăng, nhốn nháo của trường thi.
- Đối lập – hạ bệ: đặt “lọng cắm rợp trời” (quan sứ) cạnh “váy lê quét đất” (mụ đầm) khiến cảnh trang trọng của khoa thi hóa ra kệch cỡm, đáng cười.
- Tiếng cười châm biếm mà chua xót: phê phán chế độ thi cử suy tàn, nỗi nhục mất nước, đồng thời bộc lộ tâm sự đau đời của nhà thơ.
- Ở *Lai Tân*, thủ pháp trào phúng là giọng tự sự khách quan, thản nhiên rồi dồn vào câu kết bất ngờ (“Trời đất Lai Tân vẫn thái bình”) — lối nói ngược, mỉa mai vạch trần bộ máy quan lại thối nát mà vẫn tự cho là yên ổn.

d) Suy nghĩ của em sau khi đọc

- Em thấy thơ trào phúng Đường luật tuy khuôn khổ chặt (niêm, luật, vần, đối) nhưng vẫn rất sắc bén, hiện đại trong cách phê phán.
- Tiếng cười ở đây không chỉ để chế giễu mà còn chứa nỗi đau trước thời cuộc và tình yêu nước thầm kín của tác giả.
- Qua đó em hiểu hơn giá trị phản ánh hiện thực của văn học và biết trân trọng thái độ dũng cảm, trung thực của người cầm bút.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.