Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập hai

Giải Câu 5 trang 31 SBT Ngữ văn 8

Bài tập 6 (đọc hiểu văn bản thông tin: Chim di cư xác định phương hướng như thế nào?)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Phân tích mạch lạc và liên kết của văn bản.
(văn bản: Chim di cư xác định phương hướng như thế nào? (Nhi Nguyễn, báo điện tử Dân trí, ngày 13/11/2020))

Gợi ý trả lời

a) Phân tích mạch lạc của văn bản

Văn bản *Chim di cư xác định phương hướng như thế nào?* có tính mạch lạc cao, thể hiện ở sự thống nhất về chủ đề và trình tự triển khai hợp lí:

- Thống nhất về chủ đề: Toàn bộ các câu, các đoạn trong văn bản đều xoay quanh một đối tượng duy nhất và tập trung trả lời cho câu hỏi được nêu ngay ở nhan đề: *bằng cách nào loài chim di cư xác định được phương hướng* trên hành trình dài. Không có đoạn nào lạc sang vấn đề khác.

- Trình tự triển khai hợp lí (quan hệ hỏi – đáp, hiện tượng – lí giải): Mở đầu, tác giả nêu hiện tượng kì thú (chim di cư vượt quãng đường rất xa mà không lạc đường) và đặt vấn đề cần giải đáp. Phần thân bài lần lượt trình bày các cơ sở giúp chim định hướng, mỗi cơ sở là một đoạn/ý tách bạch: dựa vào vị trí Mặt Trời (ban ngày), dựa vào các vì sao (ban đêm), và dựa vào từ trường Trái Đất (khả năng cảm nhận từ trường như một chiếc “la bàn” sinh học). Cuối cùng là phần kết lại, khẳng định sự kì diệu của khả năng định hướng ở loài chim.

- Các phần nối tiếp nhau theo một logic nội dung chặt chẽ: đi từ câu hỏi đến câu trả lời, từ hiện tượng đến nguyên nhân khoa học, từ cách định hướng ban ngày sang ban đêm rồi đến cơ chế bao quát (từ trường). Nhờ vậy người đọc dễ theo dõi và nắm được toàn bộ thông tin.

b) Phân tích liên kết của văn bản

Các câu, các đoạn trong văn bản được kết nối chặt chẽ về hình thức nhờ nhiều phương tiện liên kết:

- Phép lặp: lặp lại các từ ngữ then chốt thuộc chủ đề như *chim di cư*, *phương hướng / định hướng*, *Mặt Trời*, *di cư*… để duy trì và nhấn mạnh đối tượng được nói đến, tạo sự gắn kết giữa các câu.

- Phép thế: dùng đại từ *chúng*, *loài chim này*… để thay thế cho *chim di cư / những con chim*, vừa tránh lặp lại nặng nề vừa nối các câu với nhau.

- Phép nối: dùng các từ ngữ, quan hệ từ có tác dụng chuyển tiếp giữa các câu, các đoạn như *Ngoài ra*, *Bên cạnh đó*, *Không chỉ… mà còn*, *Vì vậy / Do đó*, *Tuy nhiên*… Các từ nối này thể hiện rõ quan hệ bổ sung, nguyên nhân – kết quả giữa các ý, giúp mạch thông tin liền mạch.

- Phép liên tưởng (dùng từ ngữ cùng trường): các từ ngữ cùng trường nghĩa về *chim và sự di cư* (bay, đàn, hành trình, quãng đường…) và về *định hướng* (Mặt Trời, vì sao, từ trường, la bàn, phương hướng…) tạo nên sự liên kết về nội dung giữa các phần của văn bản.

→ Nhờ sự kết hợp giữa mạch lạc (thống nhất chủ đề, trình tự hợp lí) và liên kết (các phép lặp, thế, nối, liên tưởng), văn bản trở thành một chỉnh thể thông tin rõ ràng, chặt chẽ, giúp người đọc dễ tiếp nhận.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.