Giải Bài tập 8 trang 31 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Đọc lại văn bản Một số giọng điệu của tiếng cười trong thơ trào phúng (từ Mỉa mai – châm biếm là cách đến đảm bảo được an toàn) trong SGK (tr. 89) và trả lời các câu hỏi:
1. Dấu hiệu nào cho thấy tiếng cười trào phúng trong bài thơ Hỏi thăm quan tuần mất cướp mang giọng điệu mỉa mai – châm biếm?
2. Ngoài giọng điệu mỉa mai – châm biếm, tiếng cười trào phúng trong bài thơ còn mang giọng điệu nào khác? Dấu hiệu nào giúp em nhận biết điều đó?
3. Đối tượng mà bài thơ Hỏi thăm quan tuần mất cướp nhắm tới là ai?
4. Theo em, vì sao các từ ngữ "quan tuần", "quan tuần mất cướp", "tai nạn" được đặt trong dấu ngoặc kép? Sắc thái nghĩa của các từ ngữ này có gì khác nếu không được đặt trong dấu ngoặc kép?
(văn bản: Một số giọng điệu của tiếng cười trong thơ trào phúng; Hỏi thăm quan tuần mất cướp (Nguyễn Khuyến))
Gợi ý trả lời
## Bài tập 8 (trang 32) — Văn bản *Hỏi thăm quan tuần mất cướp* (Nguyễn Khuyến)
1. Dấu hiệu cho thấy tiếng cười trào phúng mang giọng điệu mỉa mai – châm biếm
Theo văn bản *Một số giọng điệu của tiếng cười trong thơ trào phúng*, giọng mỉa mai – châm biếm được tạo nên bằng cách dựng lên những yếu tố vô lí, mâu thuẫn, nghịch lí, nói ngược với điều thực nghĩ để phê phán. Trong bài thơ, giọng điệu đó bộc lộ qua các dấu hiệu:
- Nhan đề và lời "hỏi thăm": tác giả làm ra vẻ ân cần, quan tâm, chia sẻ ("hỏi thăm", "Xương già da cóc có đau không?") nhưng thực chất là để chế giễu. Lời thương hỏi bề ngoài >< ý chế nhạo bên trong → tạo tiếng cười châm biếm.
- Tình huống nghịch lí: viên *quan tuần* là người có chức trách giữ gìn an ninh, đi bắt cướp, nay lại chính là kẻ bị cướp. Trật tự thông thường bị đảo lộn, phơi bày sự bất tài, đáng cười.
- Lời "khuyên" cuối bài ("Thôi cũng đừng nên ki cóp nữa, / Kẻo mang tiếng dại với phường ngông"): mượn giọng khuyên nhủ để mỉa mai, bóng gió vạch ra thói tham lam, vơ vét của cải của viên quan.
2. Giọng điệu khác và dấu hiệu nhận biết
Ngoài mỉa mai – châm biếm, tiếng cười trong bài còn mang giọng điệu đả kích (phê phán gay gắt, trực diện). Dấu hiệu:
- Câu thơ dùng từ ngữ nặng, lên án thẳng: *"Lấy của đánh người, quân tệ nhỉ!"* — thái độ khinh ghét, phẫn nộ.
- Việc chỉ đích danh thói "ki cóp" (tích cóp, vơ vét của cải một cách bất chính) đã vạch trần bản chất tham lam của viên quan, chứ không chỉ cười cho vui → tiếng cười có sức công phá, đả kích vào đối tượng.
3. Đối tượng bài thơ nhắm tới
- Đối tượng trực tiếp là viên quan tuần — kẻ mang danh giữ gìn an ninh, đi bắt cướp nhưng thực chất bất tài và tham lam, vơ vét của dân (vì có nhiều của mới bị cướp).
- Rộng hơn, bài thơ nhắm tới tầng lớp quan lại tham nhũng, bất tài, danh không xứng thực trong xã hội thực dân nửa phong kiến đương thời.
- (Lưu ý: bài thơ không nhằm thương xót viên quan hay lên án bọn cướp, mà lấy chuyện mất cướp làm cớ để châm biếm chính viên quan.)
4. Tác dụng của dấu ngoặc kép và sắc thái nghĩa
- Các từ *"quan tuần"*, *"quan tuần mất cướp"*, *"tai nạn"* được đặt trong dấu ngoặc kép để đánh dấu cách hiểu đặc biệt, mang hàm ý mỉa mai, hoài nghi, không thừa nhận nghĩa đích thực của từ ngữ.
- *"quan tuần"*: không nhằm tỏ ý tôn trọng chức danh, mà ngụ ý ông quan này danh không xứng thực — mang tiếng giữ an ninh mà chính mình lại để mất cướp.
- *"tai nạn"*: không phải chuyện rủi ro đáng thương cảm thật, mà hàm ý giễu cợt rằng đây là chuyện đáng đời, buồn cười.
- Nếu không đặt trong dấu ngoặc kép, các từ ngữ sẽ mang nghĩa thông thường, trung tính hoặc trang trọng: "quan tuần" là một chức danh được coi trọng, "tai nạn" là sự việc không may đáng được cảm thông, chia sẻ.
- Như vậy, dấu ngoặc kép đã làm biến đổi sắc thái nghĩa: từ trang trọng/trung tính chuyển sang giễu cợt, mỉa mai, phủ định, qua đó tô đậm tiếng cười trào phúng của bài thơ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.